کمرکولی کوچک
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: کمرکولی کوچک
- نام علمی: Sitta neumayer
- نام انگلیسی: Western Rock Nuthatch
ردهبندی جانوری
- شاخه: Chordata
- رده: Aves
- راسته: Passeriformes
- خانواده: Sittidae
- جنس: Sitta
- گونه: Sitta neumayer
اندازه بدن
- طول بدن: 13.5 سانتیمتر
- گستردگی بالها: حدود 22 سانتیمتر
- وزن: 20–25 گرم
ویژگیهای ظاهری
کمرکولی کوچک پرندهای کوچک، درشت و فعال با سری نسبتاً بزرگ، دمی کوتاه و منقاری خنجریشکل است. رنگ پرهای بدن عمدتاً خاکی مایل به آبی با شکم قهوهای مایل به زرد است. نوار چشمی سیاهرنگ و صورت سفید با گونههای قهوهای مشخصههای بارز آن هستند. نر و ماده از نظر ظاهری مشابه یکدیگرند، اما نرها معمولاً رنگهای تیرهتری دارند. جوجهها و پرندگان نابالغ نیز شبیه به مادهها هستند، ولی رنگ پرهایشان کمرنگتر و خطوط زیرتنه پهنتر است.
زیستگاه و پراکنش
کمرکولی کوچک در زیستگاههای صخرهای و کوهستانی با پوشش گیاهی کم، بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک زندگی میکند. در ایران، این گونه در نواحی کوهستانی غرب و شمالغرب کشور، بهویژه در رشتهکوههای زاگرس، پراکنش دارد. در فصل زمستان، برخی از جمعیتها به ارتفاعات پایینتر مهاجرت میکنند. پراکنش جهانی این گونه از جنوبشرقی اروپا تا غرب ایران، شمال عراق، سوریه، لبنان و اسرائیل گسترده است.
عادات و رفتار
کمرکولی کوچک پرندهای فعال و روزگرد است که بیشتر زمان خود را در جستوجوی غذا و ساخت لانه میگذراند. این پرنده بهخاطر تواناییهای پروازی و حرکات سریع خود شناخته میشود. در هنگام تغذیه، از منقار قوی و منحصربهفرد خود برای شکستن غذاهای سخت مانند دانهها و حلزونها استفاده میکند. صدای آن شامل صداهای کوتاه و تیز مانند “تسیک” و آوازهای کوتاه “توی توی توی” است.
تولیدمثل
کمرکولی کوچک در فصل بهار، از فروردین تا خرداد، وارد فصل تولیدمثل میشود. نرها با آوازهای خود قلمرو را مشخص کرده و مادهها را جذب میکنند. لانه این پرنده بهصورت گلابیشکل از گل، مدفوع خشک و پرهای حیوانات ساخته میشود و در شکافهای صخرهای، غارها یا زیر طاقهای صخرهای قرار دارد. ورودی لانه با گل مسدود میشود تا از ورود شکارچیان جلوگیری کند. تخمها معمولاً ۴ تا ۱۰ عدد هستند و رنگ سفید با لکههای زرد دارند. دوره تفریخ حدود ۱۳ تا ۱۸ روز طول میکشد و جوجهها پس از ۲۳ تا ۳۰ روز از لانه خارج میشوند.
تغذیه
کمرکولی کوچک در تابستان عمدتاً از حشرات، عنکبوتها و دیگر بندپایان کوچک تغذیه میکند. در زمستان، رژیم غذایی آن شامل دانهها، حلزونها و گاهی میوههای کوچک میشود. این پرنده برای تغذیه از منقار قوی خود استفاده کرده و غذاهای بزرگتر را در شکافهای صخرهای قرار داده و با ضربات منقار آنها را باز میکند. همچنین، در برخی مواقع از روش شکار پروازی برای گرفتن حشرات استفاده میکند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
کمرکولی کوچک در فهرست IUCN در گروه کمترین نگرانی (LC) قرار دارد. در ایران نیز در جدول طبقه بندی حفاظتی مهره داران ایران در گروه گونههای غیرحمایت شده قرار دارد.
شکارگران طبیعی: تخمها و جوجهها ممکن است توسط پرندگان شکاری کوچک، مارها یا پستاندارانی مانند راسو شکار شوند. بزرگسالان کمتر آسیبپذیرند اما گاهی توسط شکارچیان بزرگتر مورد تهدید قرار میگیرند.
تهدیدات انسانی: تخریب زیستگاه بهدلیل فعالیتهای انسانی، تغییرات اقلیمی میتواند جمعیتهای محلی را تحت فشار قرار دهد. در ایران برخی جمعیتها با این تهدیدات مواجه هستند و نیازمند پایش و حفاظت بیشتر هستند.
نقش اکولوژیکی
کمرکولی کوچک با تغذیه از حشرات و بندپایان به کنترل جمعیت آفات و حفظ تعادل اکولوژیکی در زیستگاههای خود کمک میکند. همچنین، با پراکندگی دانهها، در فرآیند بازسازی و تنوع زیستی گیاهی نقش دارد. حضور این پرنده در زیستگاههای کوهستانی نشاندهنده سلامت و تنوع زیستی آن مناطق است.