گوزن قرمز هیرکانی (مرال)
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: مرال (گاو کوهی)
- نام علمی Cervus elaphus maral:
- نام انگلیسیWestern Red Deer (Maral):
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata (طنابداران)
- رده : Mammalia (پستانداران)
- راسته : Cetartiodactyla (آب بازان و زوجسمان)
- خانواده : Cervidae (گوزنها)
- جنس : Cervus
- گونه : C. elaphus
- زیرگونه : C. e. maral
اندازه بدن
- طول بدن : 2 تا 2.5 متر
- ارتفاع شانه : 120 تا 150 سانتیمتر
- وزن : نرها 180 تا 250 کیلوگرم؛ مادهها 100 تا 150 کیلوگرم
- طول شاخ نر : گاهی تا 1 متر با شاخههای متعدد
ویژگیهای ظاهری
مارال بزرگترین زیرگونه گوزن در ایران است. بدن قهوهای مایل به قرمز دارد که در زمستان تیرهتر و خاکستریتر میشود. نرها دارای یال بلند و پرپشت در ناحیه گردن هستند. شاخها هر سال در بهار میافتند و دوباره رشد میکنند و تعداد شاخهها نشانهای از سن و قدرت نر است. مادهها فاقد شاخ هستند. بچهها در بدو تولد دارای لکههای سفید روی پشت هستند که با افزایش سن محو میشود.
زیستگاه و پراکنش
مارال بهطور شاخص در جنگلهای هیرکانی شمال ایران (استانهای گلستان، مازندران و گیلان) زیست میکند. این جنگلها با پوشش انبوه، درختان پهنبرگ و مراتع حاشیهای منابع غذایی و پناهگاه مناسبی برای گونه فراهم میکنند.
- پراکنش جهانی : از قفقاز و ترکیه تا شمال ایران و بخشهایی از آسیای میانه
- زیستگاه در ایران : جنگلهای هیرکانی و مناطق کوهپایهای با دسترسی به آب
عادات و رفتار
مارال حیوانی اجتماعی است که بیشتر در گلههای کوچک شامل مادهها و بچهها دیده میشود، در حالی که نرها بهویژه در خارج از فصل تولیدمثل زندگی انفرادی دارند. این گونه عمدتاً گرگروشن (غروب و طلوع) فعال است و روزها را در میان جنگلهای انبوه یا بوتهزارها استراحت میکند. نرها در فصل جفتگیری بسیار قلمروطلب و پرخاشگر میشوند.
تولیدمثل
فصل تولیدمثل مارال در ایران معمولاً در اواخر تابستان و اوایل پاییز (شهریور تا مهر) آغاز میشود و به آن فصل هور (Rut) گفته میشود. نرها در این دوره با غرشهای بلند و پرطنین حضور خود را اعلام میکنند. همچنین برای جلب توجه مادهها و اخطار به رقبا، درگیریهای فیزیکی با شاخها انجام میدهند.
دوره آبستنی مادهها حدود 230 روز است و زایش معمولاً در اواخر بهار (خرداد ماه) رخ میدهد، زمانی که شرایط آبوهوایی و پوشش گیاهی برای پرورش نوزاد مناسب است. معمولاً مادهها یک نوزاد به دنیا میآورند و زایش دوقلو نادر است.
نوزادان در بدو تولد با لکههای سفید استتاری روی بدن متولد میشوند و در هفتههای نخستین بیشتر در میان پوشش گیاهی پنهان میمانند. مادر چند بار در روز برای شیردهی بازمیگردد. پس از حدود دو هفته نوزاد قادر به دنبال کردن مادر میشود و در پایان تابستان به گلههای مادهها میپیوندد. مراقبت از نوزاد کاملاً بر عهده ماده است و نرها نقشی در پرورش فرزندان ندارند.
تغذیه
مارال گیاهخوار است و رژیم غذایی آن شامل برگها، علفها، جوانهها، میوهها و پوست درختان میشود. در بهار و تابستان بیشتر از علفهای تازه و گیاهان مرتعی تغذیه میکند و در زمستان برای بقا از پوست و شاخههای جوان درختان نیز استفاده میکند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : در فهرست سرخIUCN زیرگونهای از گوزن قرمز، در سطح جهانی در رده کمترین نگرانی (LC) قرار دارد. در ایران به دلیل محدودیت پراکنش، و تخریب زیستگاه، در فهرست مهرهداران ایران د رده گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار گرفته است.
- تهدیدات انسانی : شکار غیرقانونی برای گوشت و شاخ، تخریب و تکهتکه شدن زیستگاههای جنگلی، توسعه کشاورزی و جادهسازی
- شکارگران طبیعی : گرگ و پلنگ (بهویژه برای نوزادان)
اقدامات حفاظتی : زیرگونه در ایران در معرض تهدید جدی است؛ برنامههای حفاظتی در پارک ملی گلستان و مناطق حفاظتشده شمال کشور برای بقای آن ضروری است.
نقش اکولوژیکی
مارال به عنوان یک علفخوار بزرگ، نقش مهمی در مدیریت پوشش گیاهی و تعادل اکوسیستم جنگلهای هیرکانی دارد. همچنین منبع غذایی مهمی برای شکارگران بزرگی چون پلنگ و گرگ به شمار میرود و در حفظ پویایی شبکه غذایی منطقه نقشی کلیدی ایفا میکند.