اسکلت لاکپشت مهمیزدار
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
لاکپشت مهمیزدار (Spur-thighed Tortoise) یک گونه لاکپشت خشکیزی از خانواده Testudinidae است که در مناطق خشک و نیمهخشک ایران، به ویژه نواحی مرکزی و جنوبی کشور، یافت میشود. این لاکپشت جثه کوچک تا متوسط داشته و دارای لاکی سخت و گنبدی شکل است که از بدنش محافظت میکند. رژیم غذایی آن عمدتاً گیاهی است و از برگها، میوهها و گیاهان وحشی تغذیه میکند، ضمن اینکه توانایی حرکت آهسته و پایدار در محیطهای خشک را دارد.
اسکلت لاکپشت یکی از ویژگیهای منحصر به فرد این خزندگان است که به آنها امکان حفاظت از خود در برابر شکارچیان را میدهد. برخلاف باور عمومی، لاک لاکپشت یک ساختار جداگانه نیست، بلکه جزئی از اسکلت داخلی آنها محسوب میشود.
تقسیمبندی کلی اسکلت لاکپشت
اسکلت لاکپشت از سه بخش اصلی تشکیل شده است:
- جمجمه (Cranium & Mandible)
- شامل کرانیوم (محفظه مغزی) و مندیبل (آرواره تحتانی).
- منقار شاخی جایگزین دندانهاست.
- اسکلت محوری (Axial Skeleton)
- ستون مهرهها (مهرههای گردنی، پشتی، کمری، خاجی و دمی).
- دندهها و مهرههای جوشخورده به سپر پشتی (Carapace).
- اسکلت ضمیمهای (Appendicular Skeleton)
- کمربند سینهای (شانه) و کمربند لگنی.
- اندامهای حرکتی (استخوانهای دست و پا شامل هومروس، اولنا، رادیوس، فمور، تیبیوتارسوس و …).
ویژگیهای خاص اسکلت لاکپشت
اسکلت لاکپشت از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
کاراپاس (Carapace): قسمت بالایی و محدب لاک که از استخوانهای تغییر یافته مانند دندهها و مهرهها تشکیل شده است. این بخش با لایهای از صفحات سخت به نام «اسکوت» پوشیده شده است که از کراتین ساخته شدهاند و به محافظت از لاکپشت کمک میکنند.
پلاسترون (Plastron): قسمت زیرین و صاف لاک که از استخوانهای مختلفی مانند اپیپلاسترون، هیپوپلاسترون و زیفیپلاسترون تشکیل شده است. این بخش نیز با اسکوتهایی از کراتین پوشیده شده است.
این دو بخش توسط «پل» (Bridge) به یکدیگر متصل میشوند و در مجموع یک ساختار محافظتی یکپارچه را تشکیل میدهند.
ستون مهرهها (بهویژه مهرههای پشتی) به لاک پشتی جوش خوردهاند و انعطافپذیری آن کم است.
جمجمه فشرده و بدون سوراخ دندانی (Anapsid skull) است.
ابعاد اسکلت لاکپشت مهمیزدار
اعداد بر اساس مطالعات کالبدشناسی خزندگان و اندازههای ثبتشده از نمونههای بالغ Testudo graeca هستند:
- طول کل بدن : در بالغین بین ۲۰ تا ۲۷ سانتیمتر گاهی تا ۳۰ سانتیمتر در زیرگونههای بزرگتر.
- طول جمجمه: حدود ۴ تا ۵ سانتیمتر در نمونههای بالغ.
- عرض جمجمه: حدود ۳ تا ۳.۵ سانتیمتر.
- استخوان اندامهای حرکتی (بهطور میانگین):
- هومروس (بازو): ۴–۵ سانتیمتر
- فمور (ران): ۳.۵–۴.۵ سانتیمتر
- تیبیوتارسوس (ساق پا): ۳–۴ سانتیمتر
- اولنا/رادیوس (ساعد): حدود ۳ سانتیمتر
- تعداد مهرهها:
- گردنی: ۸ مهره
- پشتی (Dorsal): ۱۰ مهره (جوشخورده به کاراپاس)
- خاجی (Sacral): ۲ مهره
- دمی (Caudal): بین ۲۰ تا ۲۵ مهره (نسبت به فرد متغیر است).
اهمیت زیستی اسکلت
- اسکلت این گونه تطابق بالایی با زندگی خشکیزی دارد:
- اندامهای حرکتی ستبر و قوی برای راهرفتن روی زمینهای ناهموار.
- لاک سخت و گنبدیشکل برای محافظت در برابر شکارچیان.
- اتصال کمربند سینهای داخل قفسه سینه و لاک، ویژگی منحصر به فرد لاکپشتهاست.