آگامای صخرهای پولکدرشت
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: آگامای صخرهای پولکدرشت
- نام علمی: Laudakia nupta
- نام انگلیسی: Large-scaled Rock Agama
ردهبندی جانوری
- شاخه: طنابداران (Chordata)
- رده: خزندگان (Reptilia)
- راسته: پولکداران (Squamata)
- خانواده: آگامایان (Agamidae)
- جنس: Laudakia
- گونه: Laudakia nupta
اندازه بدن
- طول بدن بدون دم: تا حدود ۲۰ سانتیمتر
- طول دم: حدود ۲۵ تا ۳۰ سانتیمتر
- طول کل (بدن + دم): حدود ۴۵ تا ۵۰ سانتیمتر
ویژگی ظاهری
آگامای پولکدرشت از بزرگترین گونههای آگاما در ایران است. دم این گونه بلند و حلقهحلقه است و اغلب برای تعادل در هنگام دویدن یا بالا رفتن از صخرهها استفاده میشود. رنگ بدن متغیر بوده و از قهوهای مایل به خاکی تا زیتونی تغییر میکند که به استتار در محیطهای خشک و صخرهای کمک میکند. روی بدن و دم، پولکهای بزرگ و زبر دیده میشود که نام گونه نیز از همین ویژگی گرفته شده است. نرها معمولاً درشتتر از مادهها هستند و در فصل جفتگیری رنگ ناحیه گلو و سینه آنها به نارنجی یا قرمز پررنگ تغییر میکند.
زیستگاه و پراکنش
این گونه در زیستگاههای خشک، صخرهای و بیابانی زندگی میکند و اغلب روی تختهسنگها، دامنه کوهها و دیوارهای سنگی دیده میشود. آگامای پولکدرشت به خوبی با شرایط بیابانی و نیمهبیابانی سازگار است.
- پراکنش جهانی: از خاورمیانه تا آسیای مرکزی پراکندگی دارد و در کشورهای ایران، عراق، سوریه، افغانستان و پاکستان یافت میشود.
- پراکنش در ایران: این گونه در بیشتر مناطق مرکزی، شرقی و جنوبشرقی کشور، بهویژه در استانهای کرمان، یزد، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و فارس گزارش شده است.
عادات و رفتار
آگامای پولکدرشت عمدتاً روزفعال است و بیشتر ساعات روز را روی سنگها و صخرهها به آفتابگیری یا جستجوی غذا میگذراند. این گونه رفتاری قلدرمآبانه دارد و نرها از قلمرو خود در برابر سایر نرها دفاع میکنند. در زمان احساس خطر، سر و بدن خود را بالا میگیرند و با حرکات سریع دم، سعی در ترساندن مهاجم دارند. توانایی بالا رفتن از صخرهها و دیوارهای سنگی از ویژگیهای بارز رفتاری این گونه است.
تولید مثل
فصل تولید مثل این گونه در بهار و اوایل تابستان است. نرها در این زمان رنگآمیزی پررنگتری پیدا کرده و رفتارهای نمایشی بیشتری نشان میدهند. مادهها پس از جفتگیری، ۸ تا ۱۵ تخم در گودالهای کمعمق یا میان شن و ماسه میگذارند. دوره انکوباسیون بسته به شرایط محیطی حدود ۶ تا ۸ هفته طول میکشد و نوزادها پس از خروج از تخم مستقل هستند.
تغذیه
این گونه عمدتاً حشرهخوار است و از انواع مورچهها، سوسکها، ملخها و دیگر بیمهرگان تغذیه میکند، اما در مواقع کمبود غذا، از گیاهان خشک و دانهها نیز استفاده میکند. در برخی مناطق مشاهده شده که حتی از بقایای لاشهها هم تغذیه کرده است.
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
وضعیت حفاظتی : در رده بندی حفاظتی اتحادیه جهانی حفاظت در گروه اطلاعات کافی برای ارزیابی دقیق (Data Deficient)قرار دارد. در ایران نیز در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهر ه داران در رده گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار دارد.
تهدیدات انسانی: تخریب زیستگاه به دلیل معدنکاوی، توسعه شهری و چرای بیش از حد دام از مهمترین تهدیدات این گونه به شمار میرود. گاهی نیز توسط انسان به دلیل ظاهر خاص یا باورهای محلی کشته میشود.
شکارگران طبیعی: پرندگان شکاری (مانند عقابها و سارگپهها) و پستانداران گوشتخوار کوچک مانند روباهها و راسوها از شکارگران اصلی آن هستند.
اقدامات حفاظتی: تاکنون اقدام حفاظتی ویژهای برای این گونه در ایران گزارش نشده است، اما حفاظت از زیستگاههای سنگی و بیابانی میتواند برای بقای آن حیاتی باشد.
نقش اکولوژیکی
آگامای پولکدرشت در اکوسیستم بیابانی نقش مهمی دارد. این گونه با تغذیه از حشرات و بیمهرگان به کنترل جمعیت آنها کمک میکند. همچنین خود طعمه مهمی برای پرندگان شکاری و پستانداران کوچک محسوب میشود و در چرخه غذایی بیابان نقشی کلیدی دارد.