گوزن زرد اروپایی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: گوزن زرد اروپایی
- نام علمی: Dama dama
- نام انگلیسی: European Fallow Deer
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Mammalia
- راسته : Artiodactyla
- خانواده : Cervidae
- جنس : Dama
- گونه : D. dama
اندازه بدن
- طول بدن : 130–170 سانتیمتر
- ارتفاع شانه : 70–100 سانتیمتر
- وزن : 40–100 کیلوگرم (نرها سنگینتر از مادهها)
- طول شاخها : در نرها تا حدود 70 سانتیمتر
ویژگیهای ظاهری
گوزن زرد اروپایی پستانداری با جثه متوسط و شاخهای کفدستیشکل در نرهاست. رنگ بدن متغیر است و چهار تیپ رنگی اصلی دارد : قهوهای لکهدار (رایجترین)، قهوهای تیره، خاکستری روشن و سفید. در تابستان معمولاً بدن قهوهای مایل به سرخ با ردیفی از لکههای سفید بر پهلوهاست، در زمستان رنگ تیرهتر میشود. شکم و زیر دم سفید است و انتهای دم لکه سیاه مشخصی دارد. نرها شاخهای پهن و شاخهدار دارند، اما مادهها بدون شاخاند.
زیستگاه و پراکنش
این گونه جنگلهای برگریز، مناطق نیمهباز، چراگاهها و حاشیه جنگلها را ترجیح میدهد. محیطهایی با ترکیب پوشش درختی برای پناه و فضاهای باز برای چرا، بهترین زیستگاه محسوب میشوند.
- پراکنش جهانی : بومی بیشتر نقاط اروپا و بخشهایی از آسیای غربی است. به وسیله انسان در بسیاری از مناطق جهان از جمله بریتانیا، اسکاندیناوی، استرالیا، نیوزیلند و آمریکای شمالی معرفی شده است.
- پراکنش در ایران : به صورت طبیعی حضور ندارد؛ گونهی نزدیک به آن یعنی «گوزن زرد ایرانی (Dama mesopotamica)» در ایران بومی و در خطر انقراض است.
عادات و رفتار
گوزن زرد اروپایی حیوانی اجتماعی است که معمولاً در دستههای کوچک یا متوسط دیده میشود. در فصل جفتگیری (پاییز)، نرها بسیار قلمروطلب شده و برای جلب مادهها با یکدیگر درگیر میشوند. فعالیت روزانه بیشتر در ساعات خنک صبحگاهی و غروب است و در طول روز در میان درختان یا سایهسار استراحت میکنند. توانایی بالایی در دویدن و پریدن دارند و هنگام خطر به سرعت به سمت پوشش گیاهی میگریزند.
تولیدمثل
فصل تولیدمثل یا روت (Rut) در گوزن زرد اروپایی معمولاً در پاییز (مهر و آبان) آغاز میشود. در این زمان نرها وارد رقابتهای شدید برای بهدستآوردن قلمرو و جلب مادهها میشوند. نرها در محدودههای مشخصی مستقر شده و با صداهای خشن و عمیق، نمایش قدرت با شاخها و گاهی درگیری فیزیکی با دیگر نرها سعی در جذب مادهها دارند. دوره آبستنی مادهها حدود 230 روز طول میکشد و زایش معمولاً در بهار (اردیبهشت تا خرداد) صورت میگیرد، زمانی که پوشش گیاهی مناسب برای تغذیه مادر و نوزاد فراوان است. اغلب مادهها یک نوزاد به دنیا میآورند و دوقلوزایی بسیار نادر است. نوزادان در بدو تولد دارای لکههای سفید روی بدن هستند که به آنها کمک میکند در میان علفهای بلند استتار کنند. رفتار نوزاد در روزهای نخست بیشتر پنهان شدن است؛ مادر چند بار در روز برای شیر دادن به سراغ او میآید. پس از گذشت ۲ تا ۳ هفته، نوزاد قادر به همراهی با مادر است و به تدریج وارد گروههای اجتماعی میشود. مسئولیت نگهداری و مراقبت از نوزادان بهطور کامل بر عهده ماده است. نرها پس از فصل جفتگیری دیگر نقشی در بزرگ کردن نوزاد ندارند. جفتگیری و موفقیت تولیدمثلی به شدت به وضعیت بدنی نرها و توانایی آنها در رقابت بستگی دارد؛ نرهایی که شاخهای بزرگتر و قدرتمندتر دارند شانس بیشتری در جفتگیری پیدا میکنند.
تغذیه
این گونه علفخوار است و رژیم غذایی آن شامل علفهای تازه، گیاهان بوتهای، برگهای درختان، جوانهها، میوهها و در زمستان پوست درختان میشود. تغییر رژیم غذایی بر اساس فصل، باعث انعطافپذیری و موفقیت در زیستگاههای مختلف شده است.
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
- وضعیت حفاظتی : در فهرست IUCN در رده کمترین نگرانی (LC) قرار دارد و جمعیت آن در سطح جهانی پایدار است.
- تهدیدات انسانی : شکار ورزشی و تجاری، تصادف با خودروها در حاشیه جادهها، رقابت با دامهای اهلی برای چرا.
- شکارگران طبیعی : گرگ، خرس، پلنگ و سگهای وحشی در برخی مناطق.
نقش اکولوژیکی
گوزن زرد اروپایی با چرا در مراتع و جنگلها، ترکیب پوشش گیاهی را تنظیم کرده و به کنترل رشد گیاهان کمک میکند. همچنین با مصرف میوهها و دفع بذرها، در پراکنش گیاهان نقشی مهم ایفا میکند. این گونه منبع غذایی برای شکارچیان بزرگ محسوب شده و بخشی از شبکه غذایی طبیعی زیستگاههای خود است.