گیلانشاه ابرو سفید
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: گیلانشاه ابرو سفید
- نام علمی: Numenius phaeopus
- نام انگلیسی: Eurasian Whimbrel
ردهبندی جانوری
- شاخه: Chordata
- رده: Aves
- راسته: Charadriiformes
- خانواده: Scolopacidae
- جنس: Numenius
- گونه: Numenius phaeopus
اندازه بدن
- طول بدن: حدود 37–45 سانتیمتر
- طول بالها: تقریباً 76–89 سانتیمتر
- وزن: بین 300–550 گرم
ویژگیهای ظاهری
کنارآبچری درشتجثه و تا حدی شبیه به «گیلانشاه بزرگ» است، اما به واسطه جثه کوچکتر، پاها و منقار کوتاهتر و طرح صورت مشخص از آن تفکیک میشود. نر و ماده همشکل و فاقد تغییرات فصلی هستند. در پرنده بالغ روتنه قهوهای خاکستری است و به واسطه حاشیه روشن پرهای روتنه، فلسدار به نظر میرسد. تارک سر تیره با یک نوار رنگپریده در مرکز آن، نوار ابرویی سفید و خط چشمی تیره دارد. گردن و سینه نخودی رگهرگه و سایر بخشهای زیرتنه سفید دیده میشود. در پرواز لکه سفید مثلثی شکلی در فاصله روتنه و دمگاه دارد. منقار تیره و نسبت به سایر گیلانشاهها کوتاهتر و پاها به رنگ سبز مایل به آبی است. پرنده نابالغ شباهت زیادی به بالغها دارد اما روتنه، شانهها و پوشپرهای روی بالها تیرهتر و به رنگ قهوهای سیاه همراه با لکههای نخودی کمرنگ دیده میشود
زیستگاه و پراکنش
گیلانشاه ابرو سفید عمدتاً در مناطق ساحلی و حاشیههای آبزی دیده میشود. زیستگاه اصلی آن سواحل شنی، مصب رودخانهها و تالابهای کمعمق است.
پراکنش جهانی: اروپا، آسیا، آفریقا و گاهی جزایر اطلس شمالی
پراکنش در ایران: مهاجر عبوری و زمستانگذار در سواحل شمال و جنوب کشور، به ویژه در خلیج فارس، دریای خزر و تالابهای ساحلی
- به تعداد فراوان مهاجر عبوری بهاره و پاییزه نواحی جنوبی دریای خزر و به تعداد کمتر زمستانگذران سواحل جنوب کشور از تنگه خوران و ناحیه شرقی بندرعباس تا مرز پاکستان است. همچنین حضور این گونه به صورت مهاجر عبوری کمیاب پاییزه در حوضه دریاچه ارومیه گزارش شده است. تعداد کمی نیز به صورت غیرجوجهآور تابستانها در طول سواحل خلیج فارس باقی میمانند.
عادات و رفتار
پرندهای اجتماعی است که معمولاً به صورت دستههای کوچک یا متوسط در طبیعت مشاهده میشود و کمتر بهتنهایی به چشم میخورد. این گونه در طول روز فعال است و بیشتر وقت خود را صرف جستوجوی حشرات در زمینهای باز یا در حین پرواز میکند. پرواز آن معمولاً موجی و کمارتفاع است که باعث میشود بهراحتی بتواند حشرات پروازکننده یا نزدیک به سطح زمین را شکار کند. گیلانشاه ابرو سفید دارای آواهای بلند و لرزشی (ویبرهای) است که در شرایط مختلف، بهویژه هنگام هشدار در برابر خطر یا در فصل جفتگیری، شنیده میشود. این صداها علاوه بر نقش ارتباطی میان اعضای گروه، در حفظ قلمرو و جذب جفت نیز اهمیت دارند.
تولید مثل
گیلانشاه ابروسفید در مناطق زادآور شمالی اروپا و آسیای شمالی تولیدمثل میکند و آغاز فصل جوجهآوری آن از بهار تا اوایل تابستان است. این پرنده معمولاً آشیانهای ساده روی زمین میسازد؛ آشیانه اغلب در میان علفزارها و بوتههای کمارتفاع قرار میگیرد تا هم استتار مناسبی فراهم شود و هم تخمها در برابر شکارچیان کمتر در معرض دید باشند. ماده معمولاً ۳ تا ۴ تخم میگذارد. تخمها به رنگ سبز مایل به خاکستری با لکههای قهوهای هستند. دورهی تفریخ حدود ۲۴ روز طول میکشد و در این مدت، والدین با مراقبت از تخمها، نقش مهمی در حفاظت و تداوم نسل ایفا میکنند. جوجهها پس از خروج از تخم بهسرعت توانایی حرکت پیدا میکنند و از همان ابتدا فعال و نسبتاً مستقل هستند.
تغذیه
گیلانشاه ابروسفید اغلب از موجودات زیرسطحی و آبزی تغذیه میکند و نقش مهمی در چرخه اکولوژیکی تالابها و سواحل ایفا مینماید. غذای اصلی او شامل کرمها، نرمتنان و حشرات است، اما در برخی مواقع بهویژه در زیستگاههای ساحلی، از میوههای کوچک و ساحلی نیز استفاده میکند. روش شکار این پرنده بسیار خاص و متناسب با شکل منقار بلند و خمیدهاش است. او با فرو بردن منقار در ماسه یا گل نرم، موجودات پنهان زیرسطحی را جستوجو کرده و طعمه را بیرون میکشد. این شیوه تغذیه باعث میشود بتواند در محیطهایی شکار کند که بسیاری از پرندگان دیگر قادر به استفاده از آن منابع غذایی نیستند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی: در سطح جهانی گیلانشاه ابرو سفید در رده کمترین نگرانی (LC) قرار دارد. در ایران نیز در جدول طبقه بندی حفاظتی مهره داران ایران در گروه گونههای غیرحمایت شده قرار دارد.
اقدامات حفاظتی مورد انتظار، حفاظت از تالابها و سواحل، مدیریت پایدار مناطق ساحلی است.
تهدیدات انسانی: تخریب و خشک شدن تالابها به دلیل تغییرات اقلیمی و فعالیتهای انسانی، آلودگی آبها و کاهش کیفیت زیستگاه، مزاحمت انسانی در فصل زادآوری و چرای بیش از حد دام در زیستگاهها در کنار شکار و صید غیرمجاز در برخی مناطق از عمده تهدیداتی است که ادامه نسل این پرنده را به مخاطره انداخته است.
شکارگران طبیعی: پرندگان شکاری بزرگ مانند عقابها و شاهینها و پستانداران شکارچی مثل روباه و شغال که به تخم و جوجهها حمله میکنند و همچنین کلاغها و زاغها که از تخمها تغذیه میکنند
نقش اکولوژیکی
گیلانشاه ابرو سفید نقش مهمی در اکوسیستمهای ساحلی دارد. کنترل جمعیت موجودات زیرسطحی با تغذیه از کرمها و نرمتنان به تعادل اکوسیستم کمک میکند. همچنین منبع غذایی برای پرندگان شکاری و برخی پستانداران ساحلی است.