بوتیمار بزرگ
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: بوتیمار بزرگ
- نام علمی: Botaurus stellaris
- نام انگلیسی: Eurasian Bittern
ردهبندی جانوری
- شاخه: Animalia
- رده: Aves
- راسته: Pelecaniformes
- خانواده: Ardeidae
اندازه بدن
- طول بدن: حدود 70 تا 80 سانتیمتر
- گستردگی بالها: تقریباً 110 تا 130 سانتیمتر
- وزن: بین 0.7 تا 1.2 کیلوگرم
ظاهر کلی:
بوتیمار بزرگ پرندهای نسبتاً بزرگ با رنگ قهوهای مایل به زرد و خطوط عمودی تیره روی بدن است که استتار بسیار خوبی در نیزارها ایجاد میکند. گردن و منقار بلند دارد و پاهای بلند و قدرتمندی برای حرکت در میان پوشش گیاهی باتلاقی دارد. صدای معروف و عمیق «بوت-تور» از ویژگیهای شناسایی این گونه است. رنگبندی بدن و حالت ایستادن خاص آن به گونهای است که شبیه نیها به نظر میرسد و به خوبی در محیط باتلاقی مخفی میشود.
زیستگاه
بوتیمار بزرگ بیشتر در تالابهای دارای نیزارهای متراکم، مردابهای آب شیرین و مناطق باتلاقی گسترده زندگی میکند. وجود آب کمعمق و گیاهان آبی متراکم برای زندگی، شکار و زادآوری این پرنده بسیار حیاتی است. این گونه معمولاً در نواحی آرام و دور از مزاحمت انسان حضور دارد و کمتر در مکانهای پر رفت و آمد دیده میشود.
پراکنش جهانی:
پراکنش بوتیمار بزرگ در اروپا، شمال آفریقا، آسیای غربی و بخشهایی از آسیای مرکزی تا شرق روسیه گسترده است. این پرنده در مناطق معتدله تا نیمهقطبی یافت میشود و برخی جمعیتها مهاجر یا نیمهمهاجر هستند.
پراکنش در ایران:
بوتیمار بزرگ بیشتر در مناطق باتلاقی با پوشش گیاهی متراکم و آرام دیده میشود. جوجه آور غیرمعمول و محلی است که در تابستان از نواحی جنوب خزر، خوزستان، مرکز فارس و حوزه ی سیستان ثبت شده است؛ مهاجر زمستانه به نسبت معمول در تالابهای جنوب خزر خوزستان و فارس گاهی در زمان مهاجرت در سایر تالابهای کشور نیز مشاهده میشود. در تالابهای شمال ایران (مانند تالاب انزلی)، غرب (تالابهای کردستان و کرمانشاه) و برخی مناطق مرکزی و شمال غربی کشور دیده میشود.
عادات و رفتار
بوتیمار بزرگ پرندهای بسیار مخفیکار و گوشهگیر است که بیشتر زمان خود را در میان نیها و پوشش گیاهی باتلاقی سپری میکند. شکار آن معمولاً به صورت کمین و تعقیب ماهیان، قورباغهها و حشرات آبزی انجام میشود. صدای بلند و خاص آن در فصل جفتگیری شنیده میشود و معمولاً در زمانهای غروب و سحر فعال است. پرواز آن آهسته و بالزدنهای سنگین دارد و بیشتر ترجیح میدهد روی زمین یا در میان گیاهان حرکت کند تا پرواز کند.
تولید مثل
بوتیمار بزرگ آشیانه خود را معمولاً در میان نیها یا گیاهان باتلاقی روی زمین میسازد. معمولاً 3 تا 5 تخم میگذارد که توسط هر دو والد به طور متناوب گرم میشود. دوره جوجهآوری حدود 25 تا 28 روز است. جوجهها پس از چند هفته قادر به پرواز هستند ولی همچنان تحت مراقبت والدین باقی میمانند.
تغذیه
رژیم غذایی بوتیمار بزرگ شامل ماهیهای کوچک، دوزیستان، حشرات آبزی و گاهی خزندگان کوچک است. این پرنده از طریق کمین کردن و شکار تدریجی در آبهای کمعمق تغذیه میکند و معمولاً در سکوت کامل به شکار میپردازد تا طعمه را غافلگیر کند.
شکارچیان طبیعی و تهدیدات انسانی
- شکارچیان طبیعی: پرندگان شکاری مانند عقابها و شاهینها از شکارچیان طبیعی بوتیمار بزرگ هستند.
- تهدیدات انسانی: تخریب زیستگاههای تالابی به دلیل خشکسالی، ساختوساز، آلودگی آب و شکار غیرمجاز از مهمترین تهدیدهای این گونه به شمار میآیند. کاهش سطح آب تالابها و آلوده شدن محیط زیست باعث کاهش منابع غذایی و محلهای مناسب زادآوری برای بوتیمار بزرگ میشود.
وضعیت حفاظتی و اقدامات حفاظتی
- وضعیت جهانی: در فهرست اتحادیه جهانی حفاظت(IUCN) در رده کمترین نگرانی (Least Concern) قرار دارد.
- وضعیت در ایران: گونهای غیرحمایت شده است و نیازمند حفاظت ویژه از تالابها و زیستگاههای باتلاقی آن میرود.
اقدامات حفاظتی که برای حفاظت از این گونه لازم است شامل حفظ و احیای تالابها و نیزارها، کنترل آلودگی منابع آبی، ممنوعیت شکار و نظارت بر مناطق زیستگاه، آموزش جوامع محلی برای کاهش مزاحمت و تخریب زیستگاه، پایش جمعیت و تحقیق درباره نیازهای زیستی گونه است.