کفچهمار (کبری)
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : کفچهمار(کبرای آسیای مرکزی)
- نام علمی : Naja oxiana
- نام انگلیسی : Central Asian Cobra
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Reptilia
- راسته : Squamata
- خانواده : Elapidae
- جنس : Naja
- گونه : Naja oxiana
اندازه بدن
- طول کل بدن : معمولاً ۱ تا ۱.۵ متر، در مواردی تا ۱.۷ متر
- طول دم : حدود ۲۷ سانتیمتر
ویژگیهای ظاهری
بدن به رنگ زرد تیره، قهوهای کمرنگ، قهوهای تیره یا خاکستری مایل به سیاه است. برخی نمونهها بدون نقش مشخصاند و در بعضیها یک یا چند حلقه تیره در بخش جلویی بدن دیده میشود. نوزادان دارای حلقههای تیره در سراسر بدن هستند.
- مردمک : گرد
- پولکهای پشتی : صاف، در ۲۱ ردیف
- پولکهای شکمی : حدود ۱۹۰ تا ۲۱۰
- پولکهای زیر دمی : ۵۰ تا ۷۰
- پولک مخرجی : منفرد
- سر پهن و فشرده با هود مشخص که هنگام تهدید باز میشود.
زیستگاه و پراکنش
زیستگاه : دشتها، تپهماهورها، شیبهای صخرهای و دامنههای کوهستانی. از سطح دریا در جلگههای حاشیه جنوب شرقی دریای خزر تا ارتفاعات ۳۰۰۰ متری شمال شرق ایران دیده میشود. این گونه غربیترین پراکنش را در میان کبریهای آسیایی دارد.
پراکنش جهانی : آسیای مرکزی شامل افغانستان، هند، ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قرقیزستان، شمال شرق ایران، شرق پاکستان و بخشهایی از هند.
پراکنش در ایران : استانهای خراسان رضوی، خراسان شمالی، خراسان جنوبی، سمنان، گلستان، مازندران، تهران، زنجان، یزد، کرمان و سیستان و بلوچستان.
عادات و رفتار
عمدتاً روزگرد است، اما در هوای گرم فعالیت آن به ساعات خنک روز محدود میشود. در صورت تهدید، بخش جلویی بدن را بلند کرده و گردن را پهن میکند و صدای هیس تولید میکند. قادر به شنا، بالا رفتن و حرکت سریع است. نسبت به دیگر مارهای کبری رفتار دفاعی شدیدتر و تهاجمیتری دارد.
یکی از سمیترین گونههای کبرا در جهان است که سم آن ترکیبی از نوروتوکسین و کاردیوتوکسین است که بر سیستم عصبی و قلبی-عضلانی اثر میگذارد. قدرت سم بسیار بالا است و نیش آن میتواند مرگبار باشد. درمان نیازمند سرم ضد مارگزیدگی و مراقبت ویژه است.
تولیدمثل
عمدتاً روزگرد است، اما در هوای گرم فعالیت آن به ساعات خنک روز محدود میشود. در صورت تهدید، بخش جلویی بدن را بلند کرده و گردن را پهن میکند و صدای هیس تولید میکند. قادر به شنا، بالا رفتن و حرکت سریع است. نسبت به دیگر مارهای کبری رفتار دفاعی شدیدتر و تهاجمیتری دارد.
یکی از سمیترین گونههای کبرا در جهان است که سم آن ترکیبی از نوروتوکسین و کاردیوتوکسین است که بر سیستم عصبی و قلبی-عضلانی اثر میگذارد. قدرت سم بسیار بالا است و نیش آن میتواند مرگبار باشد. درمان نیازمند سرم ضد مارگزیدگی و مراقبت ویژه است.
تغذیه
از جوندگان، پرندگان و تخمهای آنها، دوزیستان و خزندگان کوچک تغذیه میکند. در برخی موارد ماهی نیز میخورد.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : گونه کفچهمار (کبرای آسیای مرکزی) در فهرست سرخ IUCN با وضعیت «کمبود اطلاعات (Data Deficient – DD)» طبقهبندی شده است. این بدان معناست که اطلاعات کافی برای ارزیابی دقیق وضعیت حفاظتی این گونه در دسترس نیست . در ایران نیز در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهره داران در گروه گونههای در معرض خطر انقراض قرار دارد.
تهدیدات انسانی : کفچهمار در معرض تهدیدات متعددی از سوی انسانها قرار دارد.تخریب زیستگاهها، گسترش کشاورزی، ساختوساز و تغییرات اقلیمی منجر به کاهش و تکه تکه شدن زیستگاههای طبیعی این مار شده است. در برخی مناطق، بهویژه در افغانستان و پاکستان، این مار بهدلیل ترس از سمی بودن یا برای استفاده از پوست آن شکار میشود. جاده سازی و تردد وسایل نقلیه باعث تلفات جادهای این گونه میشود. در برخی جوامع، این مار بهدلیل ترس یا باورهای غلط بهعنوان تهدیدی برای انسانها تلقی میشود و در نتیجه کشته میشود.
شکارگران طبیعی : کفچهمار، بهعنوان یک مار سمی بزرگ، دارای شکارگران طبیعی محدودی است. با این حال، برخی از شکارگران طبیعی آن عبارتند از؛ پرندگان شکاری بزرگ مانند عقابها، ممکن است آنها را شکار کنند. برخی از پستانداران گوشتخوار، مانند روباهها، ممکن است به تخمها یا بچههای این مار حمله کنند.
اقدامات حفاظتی : به عنوان بزرگترین و خطرناکترین مار سمی ایران اهمیت حفاظتی ویژهای دارد. همچنین جهت جلوگیری از گزش و تهیه پادزهر ضمن تکثیر آن در اسارت در مراکز مجاز، برداشت از طبیعت باید متوقف گردد.