خرس قهوهای
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی خرس قهوهای
- نام علمی : Ursus arctos
- نام انگلیسی : Brown Bear
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Mammalia
- راسته : Carnivora
- خانواده : Ursidae
- جنس : Ursus
- گونه : Ursus arctos
اندازه بدن
- طول سر و تنه : 1.7 تا 2.5 متر
- طول دم : 6 تا 22 سانتیمتر
- ارتفاع بدن : 90 تا 150 سانتیمتر (روی چهار دست و پا)
- وزن : 100 تا 300 کیلوگرم (در ایران معمولاً کمتر از 250 کیلوگرم)
- طول عمر : 20 تا 30 سال در طبیعت
ویژگیهای ظاهری
خرس قهوهای جثهای درشت، بدنی عضلانی و دستها و پنجههایی قدرتمند دارد. رنگ پوشش از قهوهای روشن تا قهوهای تیره متغیر است. در برخی مناطق ایران بهویژه البرز، رنگ بدن متمایل به زرد یا نخودی دیده میشود. سر بزرگ با پوزه کشیده و گوشهای کوچک گرد دارد. مهمترین ویژگی آن وجود کوهان عضلانی برجسته روی شانههاست که به قدرت حفاری و کندن کمک میکند.
زیستگاه و پراکنش
خرس قهوهای بزرگترین گوشتخوار ایران است. در جنگلهای هیرکانی شمال (گیلان، مازندران، گلستان و خراسان)، جنگلهای ارسباران در شمالغرب، رشتهکوه زاگرس و حتی بخشهایی مرکزی تا جنوب ایران مانند استان فارس دیده میشود. این گونه معمولاً در ارتفاعات مرتفع، مناطق جنگلی مرطوب، درهها و نواحی دارای پوشش گیاهی متراکم، دامنههای پر درخت و مناطق نیمهبیابانی کوهستانی زیست میکند
- پراکنش جهانی : اروپا، بخش بزرگی از آسیا، خاورمیانه و آمریکای شمالی (آلاسکا و کانادا).
- پراکنش در ایران : بیشتر مناطق ایران کوهستانی ایران به خصوص در رشتهکوه البرز (از گلستان تا آذربایجان)، بخشهایی از زاگرس (کردستان، کرمانشاه، لرستان، چهارمحال و بختیاری) و نقاطی از خراسان شمالی پراکنش دارد.
عادات و رفتار
خرس قهوهای جانوری عمدتاً انفرادی است، بهجز مادهها با تولههایش. عموماً شبفعال است، بهویژه در مناطق دارای حضور انسان، اما در زیستگاههای امن ممکن است روزگرد نیز باشد و روزها را در غارها یا زیر صخرهها استراحت میکند. در پاییز برای ذخیره انرژی بیشتر میخورد و زمستانها وارد خواب زمستانی میشود (بهویژه مادههای باردار). قدرت بویایی بسیار قوی دارد و میتواند از چند کیلومتری غذا یا لاشه را بو بکشد. توانایی دویدن با سرعت بالا (بیش از ۵۰ کیلومتر در ساعت)، ایستادن روی دو پا، بالا رفتن از درخت و شنا کردن دارد.
پس از بیدار شدن از خواب زمستانی ممکن است رفتاری تهاجمی داشته باشد، در حالی که در حالت عادی اغلب از برخورد مستقیم با انسان اجتناب میکند.
تولیدمثل
فصل جفتگیری معمولاً از اواخر بهار تا اوایل تابستان است. دوره آبستنی به صورت تأخیر در باروری (Delayed implantation) است و زایمان در زمستان هنگام خواب زمستانی انجام میشود. مادهها اغلب 1 تا 3 توله به دنیا میآورند. تولهها کوچک و نابالغ متولد شده و در سالهای اولیه کاملاً وابسته به مادر هستند. بلوغ جنسی در حدود 4 تا 6 سالگی رخ میدهد. تولهها تا چند سال وابسته به مادر بوده و از او مهارتهای لازم برای بقا را میآموزند.
تغذیه
خرس قهوهای همهچیزخوار است. رژیم غذایی این گونه انواع گیاهان، ریشهها، میوهها، توتها، علفها است. همچنین از حشرات، ماهی (بهویژه سالمون در زیستگاههای شمالی)، جوندگان و حتی لاشهها سایر جانوران تغذیه می کند.گاهی شکار پستانداران متوسط (بز کوهی، گوسفند وحشی و… در ایران بهندرت) را نیز انجام می دهد.
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
وضعیت حفاظتی : در فهرست IUCN گونه در رده “کمترین نگرانی” (LC) است. در ایران نیز در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهرهداران در گروه گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار دارد.
تهدیدات انسانی : شکار غیرقانونی (بهویژه به خاطر پوست و اعضا)، تخریب جنگلها و مراتع، کمبود غذا به دلیل رقابت با انسان و دام از عمده ترین تهدیدات این گونه است.
شکارگران طبیعی : در ایران شکارچی طبیعی جدی ندارد، ولی تولهها ممکن است طعمه گرگ شوند.
نقش اکولوژیکی
خرس قهوهای در رأس زنجیره غذایی است و بهعنوان “گونه چتر” برای حفاظت از زیستگاههای کوهستانی شناخته میشود. با پراکنده کردن بذرها از طریق مدفوع به بازسازی جنگلها کمک میکند و با شکار یا تغذیه از لاشهها به تنظیم جمعیت جانوری و پاکسازی طبیعت نقش دارد.