آگامای چابک
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: آگامای چابک
- نام علمی: Trapelus agilis
- نام انگلیسی: Brilliant Ground Agama
ردهبندی جانوری
- شاخه: Chordata
- رده: Reptilia
- راسته: Squamata
- خانواده: Agamidae
- جنس: Trapelus
- گونه: Trapelus agilis
اندازه بدن
- طول دم: ۱۷۷ میلیمتر
- طول پوزه تا مخرج: ۱۱۵ میلیمتر
ویژگیهای ظاهری
آگامای چابک بدنی با رنگ زمینه خاکستری یا شنی دارد که روی آن نوارهای عرضی به رنگ قهوهای یا قرمز مشاهده میشود. این نوارها در مادهها و افراد نابالغ واضحتر هستند و در مادههای باردار به رنگ قرمز یا نارنجی تیره درمیآیند و جلوهی بیشتری پیدا میکنند. سطح شکمی حیوان به رنگ کرم است، در حالی که نرها در ناحیه گلو و پهلوها دارای رنگ آبی یا بنفش کمرنگاند که بهعنوان نشانهای جنسی قابل توجه به چشم میآید.
یکی از مشخصههای بارز این گونه، لکهی سیاه و آشکاری است که در چین شانهای آن قرار دارد. پولکهای پشتی آگامای چابک همگن هستند و بهتدریج در نواحی پهلویی کوچکتر میشوند. در ناحیهٔ جلوی مخرج، یک تا سه ردیف پولک پینهای دیده میشود که در نرها برجستهتر و مشخصتر است و به عنوان یکی از ویژگیهای افتراقی میان دو جنس شناخته میشود.
زیستگاه و پراکنش
زیستگاه: بیابانها و نیمهبیابانها، دشتهای باز شنی و رسی، حاشیه و دامنه کوهها، تپههای شنی و نواحی سنگی پراکنده. اغلب روی تختهسنگها یا بوتهها مینشیند.
پراکنش جهانی: ایران، پاکستان، هند، افغانستان، ترکمنستان، تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان، روسیه و چین.
پراکنش در ایران: استانهای اصفهان، البرز، بوشهر، تهران، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، زنجان، سمنان، سیستان و بلوچستان، فارس، قزوین، قم، کرمان، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان، لرستان، مازندران، مرکزی، هرمزگان و یزد.
عادات و رفتار
آگامای چابک روز فعالیت می کند و شبها در شکاف صخره استراحت کرده و مخفی می شود. اغلب روی برآمدگیها و تختهسنگها مینشیند. برای گرمکردن بدن یا تعیین قلمرو روی بوتهها (بهویژه گیاه قیچ) میرود و در صورت خطر به سرعت فرار کرده و در میان شکاف سنگها یا بوتهها پنهان میشود.
تولیدمثل
آگامای چابک یک گونه تخمگذار است. مادهها هر بار معمولاً ۸ تا ۱۴ تخم میگذارند و تخمها را در حفرههای کوچک در زمین یا زیر سنگها قرار میدهند تا محافظت شوند. دوره جنینی تخمها بسته به دما و رطوبت حدود ۶ تا ۱۰ هفته طول میکشد و پس از خروج، جوجهها مستقل هستند و بلافاصله شروع به تغذیه میکنند. فصل تولید مثل این گونه معمولاً بهار و اوایل تابستان است
تغذیه
از بندپایان مختلف مانند راستبالان، قاببالان، مورچهها، لارو مورچه و عنکبوتها تغذیه میکند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
گونه آگامای چابک (Trapelus agilis) در فهرست قرمز IUCN با وضعیت کمترین نگرانی (Least Concern) قرار دارد. این وضعیت نشاندهنده پایداری نسبی جمعیت گونه در بیشتر مناطق زیستگاهی آن است. در ایران نیز در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهر ه داران در رده گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار دارد.
تهدیدات انسانی: توسعه کشاورزی، ساختوساز و تغییر کاربری زمینها موجب کاهش و تکهتکه شدن زیستگاههای طبیعی میشود. فعالیتهای انسانی در زیستگاهها، حضور خودروها و جمعآوری غیرمجاز میتواند به جمعیتها آسیب برساند.
شکارگران طبیعی: آگامای چابک به عنوان یک خزنده کوچک، شکار حیواناتی مانند پرندگان شکاری، مارها و پستانداران کوچک است.