قوچ اوریال
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : قوچ اوریال
- نام علمی : Ovis cycloceros
- نام انگلیسی : Afghan Urial
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Mammalia
- راسته : Cetartiodactyla
- خانواده : Bovidae
- جنس : Ovis
- گونه : Ovis orientalis
اندازه بدن
- طول سر و تنه : 120–160 سانتیمتر
- طول دم : 10–13 سانتیمتر
- ارتفاع بدن : 80–100 سانتیمتر
- وزن : 30–90کیلوگرم
- طول عمر : 10–12 سال
ویژگیهای ظاهری
قوچ اوریال دارای شاخهای بلند و قوسیشکل است که به سمت عقب و پایین خم میشوند و پیچش مشخصی دارند. رنگ بدن در تابستان قهوهای مایل به قرمز و در زمستان تیرهتر است. ناحیه زیر گردن و سینه اغلب روشن است و در برخی قوچها موهای سیاه در این نواحی دیده میشود. مادهها معمولاً فاقد شاخ یا دارای شاخهای کوچک و کوتاه هستند. دست و پا اغلب روشن یا سفید است و چهره نسبتاً باریک است.
زیستگاه و پراکنش
این گونه در مناطق کوهستانی با پوشش علفی و بوتهای زندگی میکند و بهطور طبیعی در مناطق صخرهای و شیبدار برای فرار از شکارچیان پناه میگیرد.
پراکنش در ایران، پراکنش آن عمدتاً در استانهای خراسان رضوی، خراسان شمالی و خراسان جنوبی متمرکز است. در برخی مناطق مانند پناهگاه حیاتوحش حیدری در نیشابور، جمعیتهای قابلتوجهی از قوچ اوریال خالص مشاهده شده است.
عادات و رفتار
قوچ اوریال اجتماعی است و معمولاً در گلههای کوچک یا متوسط دیده میشود. فعالیت روزانه بیشتر در صبح زود و غروب است و در طول روز در سایه یا زیر بوتهها استراحت میکنند. این گونه توانایی بالایی در عبور از صخرهها و مناطق دشوار کوهستانی دارد. گلههای مادهها و برهها معمولاً از قوچهای مسن جدا زندگی میکنند و گلههای نر غالباً مستقل هستند.
تولیدمثل
فصل جفتگیری اغلب در پاییز است و نرها برای جلب توجه مادهها با یکدیگر رقابت میکنند. دوره آبستنی حدود 155–160 روز است. مادهها معمولاً یک یا دو بره به دنیا میآورند که پس از چند روز قادر به دنبال کردن مادر هستند و تا 2 ماهگی شیر میخورند. بلوغ جنسی مادهها در حدود 1.5 سالگی و نرها در 2 سالگی رخ میدهد. این گونه رفتارهای جفتگیری پیچیدهای دارد و نرهای مسن غالباً بر برقراری قلمرو و دسترسی به مادهها مسلط هستند.
تغذیه
اوریال خالص گیاهخوار است و از علفها، گیاهان بوتهای، برگها و شاخههای جوان درختان تغذیه میکند. در زمستان، در صورت کمبود منابع غذایی، ممکن است از پوست درختان و گیاهان خشک نیز تغذیه کند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : در فهرست IUCN در رده آسیبپذیر (VU) قرار دارد و جمعیت آن در سطح جهانی در معرض تهدید است. در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهرهداران ایران در گروه گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار دارند.
تهدیدات انسانی : شکار غیرقانونی برای گوشت و شاخ، تخریب زیستگاهها به دلیل توسعه کشاورزی و دامپروری، رقابت با دامهای اهلی و تصرف مسیرهای مهاجرت.
شکارگران طبیعی : پلنگ ایرانی، گرگ و کفتار میتوانند تهدیدی برای این گونه باشند، بهویژه برای برهها.
نقش اکولوژیکی
قوچ اوریال با چرا در مراتع و نواحی کوهستانی، ترکیب پوشش گیاهی را تنظیم کرده و به کنترل رشد گونههای گیاهی کمک میکند. همچنین با پراکندن بذر گیاهان از طریق فضولات، در اکوسیستم نقش مهمی دارد. این گونه منبع غذایی برای شکارچیان بزرگ مانند پلنگ، گرگ و کفتار محسوب میشود و بخشی از شبکه غذایی طبیعی زیستگاههای خود است.