مسالینای دمدراز ایرانی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : سوسمار دم دراز ایرانی (مسالینای دم دراز ایرانی)
- نام علمی : Mesalina watsonana
- نام انگلیسی : Persian Long-tailed Lizard
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Reptilia
- راسته : Squamata
- خانواده : Lacertidae
- جنس : Mesalina
- گونه : Mesalina watsonana
اندازه بدن
- طول پوزه تا مخرج : ۵۶ میلیمتر
- طول دم : ۱۱۴ میلیمتر
ویژگیهای ظاهری
مسالینای دمدراز ایرانی دارای سپر پس سری است که معمولاً توسط سپر آهیانهای میانی یا یک سپر کوچک از سایر پولکها جدا شده و فلسهای بدن آن بزرگ و برجسته هستند. پلک پایین شفاف بوده و حاشیهای سیاه دارد. پلاکهای شکمی در ۱۰ ردیف طولی مستقیم قرار گرفتهاند و به ندرت این تعداد به ۸ ردیف میرسد. یقه کامل یا تقریباً کامل است و پولکهای آن در ناحیه گردن بزرگتر و مشخصتر از اطراف هستند. سطح فوقانی بدن زیتونی یا مایل به خاکستری است و ناحیه پشتی دارای ردیفهای طولی از نقاط کوچک سفید حاشیهدار یا همراه با نقاط سیاه میباشد. روی پهلوها نیز نقاط سفید کوچک یا حاشیه سیاه دیده میشود و اغلب یک نوار جانبی روشن در امتداد چشم قابل مشاهده است. اندامهای حرکتی مرمری با رنگهای سیاه و سفید بوده و روی قسمت عقبی ران یک خط سیاه وجود دارد. ناحیه شکمی معمولاً مایل به سفید است و در برخی نمونهها ناحیه گلو و قفسه سینه زرد کمرنگ است.
زیستگاه و پراکنش
این سوسمار در زیستگاههای متنوعی زندگی میکند و بیشتر در واحههای بیابانی و نیمهبیابانی، مناطق با اقلیم مدیترانهای و معتدل دیده میشود. این گونه در زمینهای رسوبی، شنزارها، ماسهزارها و ریگزارها حضور دارد و معمولاً در امتداد نهرها، دشتها، درهها، کوهپایهها و دامنههایی که سنگهای رسی و پوشش گیاهی استپی یا بوتهای اندک دارند، زندگی میکند. گاهی این لیزرتا در نواحی با درختان پراکنده، زمینهای کشاورزی و باغها نیز مشاهده میشود، اما در بسترهای سخت صخرهای و خاکهای نرم و شنی به ندرت یافت میشود، زیرا این نوع بسترها برای حرکت و پنهان شدن آن مناسب نیستند.
پراکنش جهانی : ایران، ترکمنستان، افغانستان، پاکستان، هند
پراکنش در ایران : اصفهان، البرز، بوشهر، تهران، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، خراسان رضوی، خراسان شمالی، خوزستان، سمنان، سیستان و بلوچستان، فارس، قم، کرمان، کهگیلویه و بویراحمد، مرکزی، هرمزگان، یزد
عادات و رفتار
این سوسمار روز فعال بوده و در لابلای سنگها، زیر شاخ و برگها و در حفرهها مخفی میشود. از بندپایان مختلف مانند راستبالان، قاببالان، مورچهها، لار مورچهها و عنکبوتها تغذیه میکند و در صورت احساس خطر ممکن است به داخل خاک فرو رود.
تولیدمثل
مسالینای دمدراز ایرانی تخمگذار است و هر بار معمولاً بین ۵ تا ۱۰ تخم میگذارد. طول دوره تفریخ تخمها بستگی زیادی به دما و شرایط محیطی دارد، اما در شرایط طبیعی و گرم بیابانی معمولاً بین ۶ تا ۸ هفته طول میکشد تا تخمها باز شوند و جوجهها از آنها بیرون بیایند. دمای محیط، رطوبت خاک و نوع بستر تخمگذاری نقش مهمی در موفقیت تفریخ و رشد نوزادان دارند. این گونه معمولاً در اواخر بهار یا اوایل تابستان تخمگذاری میکند، زمانی که شرایط محیطی برای بقا و رشد نوزادان مناسب است
تغذیه
این گونه از انواع بندپایان تغذیه میکند، از جمله راستبالان، قاببالان، مورچهها، لارو مورچهها و عنکبوتها. رژیم غذایی آن عمدتاً شامل حشرات کوچک و سایر جانوران ریز زمینی است که در محیط زیست بیابانی و نیمهبیابانی آن یافت میشوند. این تغذیه به آن کمک میکند تا انرژی لازم برای فعالیت روزانه و تولیدمثل خود را تامین کند
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : در فهرست سرخ IUCN با وضعیت «کمترین نگرانی(Least Concern – LC) طبقهبندی شده است. این بدان معناست که این گونه در حال حاضر تهدیدی جدی برای بقای خود ندارد و جمعیت آن پایدار ارزیابی میشود. در ایران در فهرست طبقهبندی حفاظتی مهرهداران ایران در گروه گونههای «غیرحمایتشده» (عادی) قرار دارد.
تهدیدات انسانی : مسالینای دم دراز ایرانی در معرض تهدیدات مختلفی از سوی انسانها قرار دارد. تخریب زیستگاهها بهدلیل گسترش کشاورزی، ساختوساز و تغییرات اقلیمی منجر به کاهش و تکهتکه شدن زیستگاههای طبیعی این سوسمار شده است. جادهسازی و تردد وسایل نقلیه باعث تلفات جادهای این گونه میشود.
شکارگران طبیعی : پرندگان شکاری بزرگ مانند عقابها، ممکن است آنها را شکار کنند. برخی از پستانداران گوشتخوار، مانند روباهها، ممکن است از تخمها یا بچههای این سوسمار تغذیه کنند.