مار خالدار
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : مار خالدار
- نام علمی : Platyceps karelini
- نام انگلیسی : Spotted Desert Racer
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Reptilia
- راسته : Squamata
- تیره : Colubridae
- جنس : Platyceps
- جنس : Platyceps
- گونه : P. karelini
اندازهها و شمارش پولکها
طول کل (TL) تا حدود ۱۰۷ سانتیمتر (از این مقدار، طول دم ≈ ۲۵ سانتیمتر)
طول بدن در مادهها تا ~۹۴ سانتیمتر و در نرها تا ~۸۳٫۵ سانتیمتر گزارش شده است
شمارش دقیق پولکهای شکمی و زیر دم در منابع محدود است، اما مانند سایر گونههای جنس Platyceps دارای پولکهای پشتی صاف در ردیفهای متعدد میباشد
پولک مخرجی منفرد (entire)
ویژگیهای ظاهری
بدنی باریک و دمی بلند دارد. سر نسبتاً باریک و اندکی از گردن متمایز است. چشمها بزرگ و با مردمک گرد هستند. رنگآمیزی متغیر است : اغلب خاکستری روشن یا خاکی با ردیف خالهای حلقهای ناقص و نوارهای عرضی باریک سیاهرنگ. در برخی نمونهها نوار باریک نارنجی در امتداد ستون مهرهای دیده میشود. سطح شکمی سفید، زرد یا صورتی است. پولکهای پشتی صاف و فاقد تیغه (غیرکیلددار) هستند.
زیستگاه
زیستگاههای خشک و بیابانی، دشتهای شنی و سنگلاخی، دامنههای تپهماهوری و حاشیه کوهستانی. معمولاً در زیر بوتهها، لابهلای سنگها یا زمینهای باز مشاهده میشود. تا ارتفاع ۲۲۰۰ متری از سطح دریا دیده شده است.
پراکنش جهانی : در گستره وسیعی از آسیای مرکزی و غربی : افغانستان، ایران، پاکستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ازبکستان، قرقیزستان، قزاقستان و بخشهایی از هند. همچنین گزارشهایی از عراق، سوریه، کویت، قطر و عربستان وجود دارد.
پراکنش در ایران : پراکنش گسترده در استانهای مختلف : اصفهان، ایلام، تهران، خراسان جنوبی، رضوی و شمالی، چهارمحال و بختیاری، خوزستان، سمنان، سیستان و بلوچستان، فارس، قم، کردستان، کرمان، کرمانشاه، کهگیلویه و بویراحمد، گلستان، لرستان، مرکزی، همدان و یزد. فراوانتر در مناطق بیابانی و نیمهبیابانی مرکزی و شرقی ایران. در شمالغرب و سواحل خزر (گیلان و مازندران) نادر یا گزارش نشده است.
عادات و رفتار
مار سریع و فعال روزانه (دیورنال). غیرسمی و بیخطر برای انسان. در صورت تهدید تمایل به فرار دارد و رفتاری تهاجمی نشان نمیدهد. از نظر رفتاری شکارگر فعال است و طعمه را تعقیب میکند، برخلاف افعیها که معمولاً کمینگر هستند.
تغذیه
عمدتاً سوسمارها و سایر مهرهداران کوچک را شکار میکند. با سرعت و چالاکی شکار را دنبال و به سرعت میگیرد.
تولیدمثل
تخمگذار است و تابستان فصل اصلی زادوآوری/خروج نوزادان در ایران است. در فصلهای گرم سال (بهار و تابستان) تخمگذاری میکند. تعداد تخمها متغیر و حدود 10 تخم در هر بارداری است. نوزادان پس از خروج از تخم مستقل میشوند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : گونه مار خالدار (Spotted Desert Racer) در فهرست سرخ IUCN با وضعیت کمترین نگرانی (Least Concern – LC) طبقهبندی شده است. این به این معناست که این گونه در حال حاضر تهدیدی جدی برای بقای خود ندارد و جمعیت آن پایدار ارزیابی میشود. در ایران در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهرهداران در گروه گونههای غیرحمایت شده (عادی) قرار دارد.
تهدیدات انسانی : نابودی زیستگاهها، گسترش شهرنشینی و تغییرات آب و هوایی در کنار ناآگاهی مردم و ترس از مارها و کشتار این گونه نسل آن تهدید میشود.
شکارگران طبیعی : پرندگانی مانند عقابها به خصوص عقاب مارخور و شاهینها ممکن است این مار را شکار کنند. برخی از پستانداران مانند روباهها، سمورها و گربههای وحشی ممکن است به تخمها یا بچههای این مار حمله کنند.
اقدامات پیشنهادی : پایش جمعیتها در زیستگاههای مرکزی و شرقی ایران، آموزش جوامع محلی برای شناسایی و پرهیز از کشتار بیمورد، و حفاظت از زیستگاههای بیابانی.