گیلانشاه بزرگ
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: گیلانشاه بزرگ
- نام علمی: Numenius arquata
- نام انگلیسی: Eurasian Curlew
ردهبندی جانوری
- شاخه: Chordata
- رده: Aves
- راسته: Charadriiformes
- خانواده: Scolopacidae
- جنس: Numenius
- گونه: Numenius arquata
اندازه بدن
- طول بدن: 50–60 سانتیمتر
- گستردگی بالها: 89–106 سانتیمتر
- وزن: 410–1,000 گرم
ویژگیهای ظاهری
گیلانشاهی بزرگ با پاهای بلند و منقار بسیار دراز، باریک و خمیده رو به پایین است. نر و ماده همشکل (منقار ماده درازتر) و دارای اندک تغییرات فصلی هستند. در پرنده بالغ سر، گردن و سینه نخودی با رگهرگه تیره و روتنه خاکستری قهوهای همراه با رگهرگه نخودی دیده میشود. در پرواز تیرگی شاهپرهای اولیه و پوشپرهای اولیه، سفیدی بخش عقبی روتنه و دمگاه و همچنین رنگ قهوهای روتنه تضاد آشکاری را نمایان میسازند. شکم سفید با خالهایی در پهلوها، پاها خاکستری یا سبز زیتونی و منقار سیاه با قاعده صورتی رنگ است. رنگ عمومی بدن در پوشش زمستانه کمرنگتر میشود. در پرنده نابالغ منقار کوتاه، روتنه رنگپریده و سفیدی زیرتنه بیشتر است.
زیستگاه و پراکنش
سواحل دریاها به ویژه نواحی بین جزرومدی گلی و ماسهای وسیع، گاهی حاشیه دریاچههای آب شیرین، رودخانهها، باتلاقها، دشتهای سیلابی، مصبها، مراتع، مزارع و دیگر مناطق مناسب نزدیک آبهای داخلی را به عنوان زیستگاه برمیگزیند.
پراکنش جهانی: از اروپا و آسیای میانه تا شمال آفریقا و جنوب آسیا.
پراکنش در ایران: ه تعداد فراوان در نواحی جنوبی دریای خزر همچنین در امتداد سواحل جنوبی کشور از استان خوزستان تا مرز پاکستان و به تعداد کمتر در حوضه دریاچه ارومیه و برخی تالابهای استان فارس و حوضه سیستان زمستانگذرانی میکند. تعداد کمی نیز به صورت غیر جوجهآور سراسر تابستان را در تالابهای حوضه دریاچه ارومیه، سواحل خلیج فارس و گاهی استان فارس باقی میمانند
عادات و رفتار
گیلانشاه بزرگ پرندهای اجتماعی است که خارج از فصل تولیدمثل در گروههای بزرگ دیده میشود. پروازی پرتوان، نسبتاً آرام و متغیر دارد که در فواصل طولانی شبیه به پرواز کاکاییها و توأم با بالزدنهای موزون و منظم است. در هنگام تغذیه، از منقار بلند و خمیده خود برای جستجوی غذا در گل و لای استفاده میکند. این پرنده در هنگام ترس پرواز بلندی انجام میدهد و در هنگام فرود به آرامی بر روی زمین مینشیند. صدای مشخص آن صدای بلند «cur-lee» است که در فصل تولیدمثل به وضوح شنیده میشود
تولیدمثل
فصل تولیدمثل در بهار و تابستان آغاز میشود. لانهها معمولاً در دشتهای مرطوب یا کنار آب ساخته میشوند و با گیاهان خشک پوشانده میشوند. هر لانه شامل 3 تا 4 تخم است. دوره تفریخ حدود 24–26 روز طول میکشد و هر دو والد در مراقبت و تغذیه جوجهها مشارکت دارند.
تغذیه
رژیم غذایی شامل بیمهرگان، کرمها، حشرات، نرمتنان و گاهی دانهها است. این پرنده با استفاده از منقار بلند و خمیده خود در گل و لای به جستجوی غذا میپردازد.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
در فهرست IUCN با رده حفاظتی در معرض تهدید (Near Threatened, NT) قرار دارد و جمعیت آن در حال کاهش است. در ایران نیز در جدول طبقه بندی حفاظتی مهره داران ایران در رده گونههای حفاظت شده و حمایت شده قرار دارد.
تهدیدات انسانی: تخریب و خشک شدن تالابها و زیستگاههای ساحلی به دلیل تغییرات اقلیمی، زهکشی و تبدیل زمینها، منابع غذایی و مکانهای امن برای زادآوری را محدود میکند. همچنین آلودگی آبها، مزاحمت انسانی در فصل تولیدمثل و چرای بیش از حد دام میتواند بقای تخمها و جوجهها را تهدید کند. در برخی مناطق، شکار و صید غیرمجاز نیز فشار اضافی بر جمعیت این پرنده وارد میکند.
شکارگران طبیعی: تخمها و جوجههای گیلانشاه بزرگ در معرض شکار توسط پرندگان شکاری بزرگ مانند عقابها و شاهینها قرار دارند. پستانداران شکارچی مثل روباه و شغال نیز ممکن است به آشیانهها حمله کنند. علاوه بر این، کلاغها و زاغها از تخمها تغذیه میکنند. بالغها به دلیل جثه بزرگتر و رفتار اجتماعی نسبتاً کمتر شکار میشوند، اما در زیستگاههای باز همچنان در معرض تهدید قرار دارند.