گربه پالاس
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : گربه پالاس
- نام علمی : Otocolobus manul
- نام انگلیسی : Pallas’s Cat, Manul
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Mammalia
- راسته : Carnivora
- خانواده : Felidae
- جنس : Otocolobus
- گونه : Otocolobus manul
اندازه بدن
- طول سر و تنه : 46 تا 65 سانتیمتر
- طول دم : 21 تا 31 سانتیمتر
- ارتفاع شانه : 30 تا 35 سانتیمتر
- وزن : 2.5 تا 4.5 کیلوگرم (گاهی تا 5 کیلوگرم)
- طول عمر : حدود 11 تا 12 سال در اسارت، کمتر در طبیعت
ویژگیهای ظاهری
گربه پالاس جثهای مشابه گربه اهلی دارد اما بدن آن متراکمتر و گردتر است. پوشش بسیار ضخیم و بلند دارد (یکی از ضخیمترین پوششها میان گربهسانان کوچک) که در زمستان پرپشتتر و خاکستریتر است و در تابستان رنگی زرد مایل به قهوهای با نوارهای کمرنگ دارد.
چهره پهن، سر گرد و گوشها کوچک و در دو طرف سر بهطور افقی قرار گرفتهاند که باعث ظاهر متفاوت آن میشود. چشمها بزرگ با مردمک دایرهای (برخلاف بیشتر گربهسانان که مردمک باریک دارند) است. دم ضخیم با حلقههای تیره و نوک سیاه دارد. پاها کوتاهاند و به دلیل پوشش بلند، بدن نزدیک به زمین به نظر میرسد.
زیستگاه و پراکنش
گربه پالاس به زیستگاههای استپی، بیابانی–کوهستانی و مناطق خشک و مرتفع با پوشش گیاهی تنک وابسته است.
- پراکنش جهانی : آسیای مرکزی، مغولستان، چین، روسیه، تبت، قزاقستان، ترکمنستان و ایران.
- پراکنش در ایران : دلیل شبگرد بودن و استتار عالی، مشاهده آن دشوار است. گونهای کمیاب و نادر که پراکنش محدودی در نواحی کوهستانی و استپی شمال و شمالشرق ایران دارد (خراسان شمالی، رضوی و بخشهایی از البرز شرقی). مشاهدات در ایران بسیار محدود و بیشتر از طریق تلهگذاری دوربینهای حیات وحش ثبت شده است.
عادات و رفتار
گربه پالاس عمدتاً شبگرد و سپیدهدمگرد است اما در برخی مناطق فعالیت روزانه نیز دارد. بیشتر انفرادی است و قلمرو نسبتاً بزرگی دارد. حرکت آهسته و خزنده دارد و در شکار به کمین وابسته است نه سرعت.
صدای خاصی به نام «یَلپ» دارد که با میو یا غرش گربههای دیگر متفاوت است. رفتار قلمرویی آن با علامتگذاری از طریق ادرار و خراش روی زمین یا سنگها مشخص میشود.
تولیدمثل
فصل جفتگیری معمولاً در زمستان (فوریه تا مارس) است. دوره بارداری حدود 66 تا 75 روز طول میکشد و معمولاً 3 تا 6 توله (گاهی تا 8 توله) به دنیا میآورد. تولهها در لانههایی که در شکاف سنگها، حفرههای زیرزمینی یا پناهگاه جوندگان ساخته میشود متولد میشوند. پوشش تولهها در ابتدا نرم و بلند و خاکستریرنگ است. تولهها در حدود 4 تا 5 ماهگی مستقل میشوند.
تغذیه
غذای اصلی گربه پالاس شامل جوندگان کوچک (مانند پیکاها، همسترها، موشها) و پرندگان کوچک است. در برخی مناطق تا 50–60٪ رژیم غذاییاش را پیکاها تشکیل میدهند. گاهی حشرات و خزندگان کوچک نیز شکار میکند. به دلیل کمینگر بودن، بیشتر شکار را از فاصله نزدیک و با جهش سریع به دست میآورد.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : در فهرست سرخ IUCN در رده نزدیک به تهدید (NT)است و در کنوانسیون CITES در پیوست II(منع تجارت بدون مجوز) قرار دارد. در ایران تحت حفاظت سازمان محیطزیست، اما مشاهدات بسیار اندک و پراکنده است و در فهرست مهرهداران ایران در گروه گونههای در معرض خطر انقراض (CR) قرار گرفته است.
تهدیدات انسانی : شکار غیرقانونی برای پوست زیبا و متراکم، کاهش طعمههای اصلی بهویژه پایکاها، تخریب زیستگاه بر اثر چرای بیش از حد دام و توسعه انسانی، شکار مستقیم در برخی کشورها از علل انسانی تهدید کننده بقای این گونه است.
شکارچیان طبیعی : گرگ، عقاب طلایی و روباه میتوانند برای تولهها تهدید باشند.
نقش اکولوژیکی
گربه پالاس یک شکارچی میانهرتبه در اکوسیستمهای استپی و بیابانی کوهستانی است. با کنترل جمعیت جوندگان به حفظ تعادل زیستگاه کمک میکند. همچنین بخشی از شبکه غذایی طبیعی است و خود نیز میتواند منبع تغذیه شکارچیان بزرگتر باشد.