گاوچرانک
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: گاوچرانک
- نام علمی: Bubulcus ibis
- نام انگلیسی: Cattle Egret
ردهبندی جانوری
- شاخه: Chordata
- رده: Aves
- راسته: Pelecaniformes
- خانواده: Ardeidae
- جنس: Bubulcus
- گونه: Bubulcus ibis
اندازه بدن
- طول بدن: 46–53 سانتیمتر
- گستردگی بالها: 88–96 سانتیمتر
- وزن: 250–500 گرم
ویژگیهای ظاهری
گاوچرانک پرندهای سفید با منقار و پاهای زرد است. در فصل تولیدمثل، نرها دارای پرهای زینتی نارنجی در پشت و گردن هستند. مادهها و پرندگان غیر تولیدمثل رنگی سفید و ساده دارند. منقار نرها در فصل تولیدمثل به رنگ قرمز یا نارنجی روشن درمیآید.
زیستگاه و پراکنش
زیستگاه اصلی شامل مزارع، مراتع، دشتهای باز، تالابها و مناطق مرطوب است. گاوچرانک بومی آفریقا است. وضعیت جمعیت آن در سطح جهانی و ایران پایدار و فراوان است.
پراکنش جهانی: آفریقا، آسیا، اروپا و آمریکای جنوبی.
پراکنش در ایران: بومی و فراوان در اکثر مناطق کشور، به ویژه در نواحی جنوبی، غربی و مرکزی.
عادات و رفتار
گاوچرانک پرندهای اجتماعی است که معمولاً در گروههای بزرگ دیده میشود. این پرنده اغلب در کنار دامها، گاوها و گوسفندان دیده میشود و از حشرات و کرمهایی که توسط حرکت دامها از زمین بیرون میآیند، تغذیه میکند. گاوچرانک پرندهای روزگرد است و در طول روز فعال است.
تولیدمثل
فصل تولیدمثل در بهار و تابستان آغاز میشود. لانهها معمولاً در درختان بلند یا بوتههای بزرگ ساخته میشوند و با شاخهها و برگها پوشانده میشوند. هر لانه معمولاً شامل 3 تا 5 تخم است. دوره تفریخ حدود 21–24 روز طول میکشد و هر دو والد در مراقبت و تغذیه جوجهها مشارکت دارند.
تغذیه
رژیم غذایی شامل حشرات، کرمها، بیمهرگان و گاهی دانهها است. این پرنده در کنار دامها به جستجوی غذا میپردازد و از حشرات و کرمهایی که توسط حرکت دامها از زمین بیرون میآیند، تغذیه میکند.
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
وضعیت حفاظتی: بر اساس فهرست سرخ IUCN، گاوچرانک در ردهی کمترین نگرانی (Least Concern – LC) قرار دارد. در ایران نیز در جدول طبقه بندی حفاظتی مهره داران ایران در رده گونههای حفاظت شده و حمایت شده قرار دارد.
اقدامات حفاظتی؛ جمعیت جهانی این پرنده بسیار گسترده و رو به افزایش است و در بسیاری از مناطق به سرعت گسترش پیدا کرده است. در ایران نیز به دلیل سازگاری بالا با زیستگاههای انسانی و کشاورزی، در حال حاضر تهدید جدی برای بقای آن وجود ندارد.
تهدیدات انسانی: زهکشی تالابها و تغییر کاربری اراضی، مصرف آفتکشها و سموم در مزارع ،برخورد با وسایل نقلیه، ورود انسان به مناطق زادآوری و صید بیرویه آن از عمده ترین تهدیداتی است که ادامه بقای این گونه را به خطر انداخته است.
شکارگران طبیعی: تخمها و جوجههای گاوچرانک در معرض شکار مارها، کلاغها، زاغها و پرندگان شکاری قرار دارند. پستانداران شکارچی مانند روباه، شغال و راکون (در زیستگاههای مختلف) ممکن است به آشیانهها حمله کنند. پرندگان شکاری بزرگ (مانند شاهینها و عقابها) گاهی به بالغها حمله میکنند، هرچند به دلیل رفتار اجتماعی و زندگی دستهجمعی، میزان شکار بالغها چندان بالا نیست.
نقش اکولوژیکی
گاوچرانک نقش مهمی در کنترل جمعیت حشرات و بیمهرگان دارد و به کشاورزان در کاهش آفات کمک میکند. همچنین، حضور آن در کنار دامها میتواند نشاندهنده سلامت اکوسیستمهای کشاورزی باشد.