قوچ ارمنی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : قوچ ارمنی
- نام علمی : Ovis gmelini
- نام انگلیسی : natolian Sheep
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Mammalia
- راسته : Cetartiodactyla
- خانواده : Bovidae
- جنس : Ovis
- گونه : Ovis gmelini
اندازه بدن
- طول سر و تنه : 140-120 سانتی متر
- طول دم : 11 تا 13 سانتی متر
- ارتفاع بدن : 83 تا90 سانتی متر
- وزن : 35 تا 65 کیلوگرم
- طول عمر : 8 تا 14 سال
ویژگیهای ظاهری
قوچ ارمنی دارای پوشش کوتاه و قهوهای مایل به قرمز با نوار تیرهای در امتداد پشت و لکههای روشن در ناحیه پهلوها است. مهم ترین مشخصه این گونه وجود لکه سفید زینی شکل در ناحیه کمر است در اصطلاح محلی این قوچ ها را الاکبر می گویند. در ناحیه سینه و شکم رنگ بدن روشنتر است. نرها دارای شاخهای بزرگ و قوسیشکل هستند که در مادهها معمولاً وجود ندارد. در این قوچ شاخ ها از قوچ اوریال کوتاه تر است. طول بلندترین شاخ که مربوط به آذربایجان غربی است و رکورد محسوب می گردد ۸۹ سانتی متر است خمیدگی شاخها برخلاف سایر قوچ ها به طرف بالای گردن است. قسمت جلویی شاخ ها نیز فاقد زوایای تند است به طوری که مقطع عرضی آن گاهی کمی بیضی شکل به نظر میرسد. ماده ها اغلب فاقد شاخ اند و یا شاخ های بسیار کوچکی دارند در ناحیه زیر گردن و سینه موهای بلند سفید وجود ندارد ولی بجای آن موهای زیر و کوتاه به رنگ قهوه ای تا سیاه از زیر گردن تا سینه روییده است که در فصل زمستان کاملا مشخص است. حس بویایی و بینایی بسیار قوی است.Top of Form
زیستگاه و پراکنش
این گونه در مناطق کوهستانی، دشتهای سنگی، نیمهبیابانی و دامنههای پوشیده از علف در نواحی جنوبی قفقاز زندگی میکند. در تابستانها در ارتفاعات بالا و در زمستانها به مناطق پایینتر مهاجرت میکنند.
پراکنش جهانی : قوچ ارمنی بومی نواحی شمالغربی ایران، ارمنستان، جمهوری نخجوان (آذربایجان)، ترکیه و عراق است.
پراکنش در ایران : : در نواحی شمالغربی کشور، بهویژه در استانهای آذربایجان شرقی و غربی، زنجان، اردبیل، همدان، اراک، کردستان، ایلام و شمال غربی خوزستان پراکندگی دارد. در حال حاضر بیشترین تعداد قوچ ارمنی در جزیره کبودان پارک ملی دریاچه ارومیه، مناطق حفاظت شده انگوران بیجار و مراکان مشاهده می شود.
عادات و رفتار
این گونه جانوری اجتماعی است که معمولاً در دستههای کوچک یا متوسط دیده میشود. در فصل جفتگیری، نرها برای جلب مادهها با یکدیگر درگیر میشوند. فعالیت روزانه بیشتر در ساعات خنک صبحگاهی و غروب است و در طول روز در میان درختان یا سایهسار استراحت میکنند.
عادات قوچ و میش ها روز گرد هستند، معمولا در صبح زود و عصر چرا میکنند و در ساعات بین روز به استراحت و نشخوار می پردازند. گاهی شب ها نیز فعال هستند به صورت اجتماعی زندگی میکنند. معمولا میشها، بره ها و برهای جوان با هم و جدا از گله قوچ های مسن مشاهده میشوند
تولیدمثل
جفت گیری در مناطق گرمسیر از اوایل فصل پاییز و در مناطق سردسیر در اواخر پاییز انجام می گیرد. فهلی میشها بین یک تا سه روز طول میکشد.قوچ های مسن با نشان دادن شاخ خود قوچ های جوان را فراری می دهند. میشها ترجیح میدهند با قوچی که شاخ های بزرگ تری دارد جفت گیری کنند.
دوره آبستنی حدود ۱۶۵ روز است. معمولاً ۱ تا ۲ بره می زایند. بره ها پس از یکی دو روز به دنبال مادر دیده میشوند. حدود ۲ ماه شیر میخورند در یک و نیم سالگی بالغ می شوند
تغذیه
این گونه گیاهخوار است و رژیم غذایی آن شامل علفها، گیاهان بوتهای، برگهای درختان و میوهها میشود. در فصول سرد سال، ممکن است از پوست درختان نیز تغذیه کند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : در فهرست IUCN در رده آسیبپذیر (VU) قرار دارد و جمعیت آن در سطح جهانی در معرض تهدید است. در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهرهداران ایران در گروه گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار دارند.
- تهدیدات انسانی : شکار غیرقانونی، تخریب زیستگاهها به دلیل توسعه کشاورزی و شهری، تلفات جادهای و رقابت با دامهای اهلی.
- شکارگران طبیعی : گرگها، پلنگها، یوزها، هستند. در سال های اخیر به علت اشغال زیستگاه و آبشخورها مسدود شدن مسیرهای مهاجرت ازدیاد سگهای ولگرد شکار بی رویه و گرفتن بره ها نسل آنها به شدت رو به کاهش نهاده و در بعضی از مناطق به کلی نابود شده اند.
نقش اکولوژیکی
قوچ ارمنی با چرا در مراتع و جنگلها، ترکیب پوشش گیاهی را تنظیم کرده و به کنترل رشد گیاهان کمک میکند. همچنین با مصرف میوهها و دفع بذرها، در پراکنش گیاهان نقش ایفا میکند. این گونه منبع غذایی برای شکارچیان بزرگ محسوب شده و بخشی از شبکه غذایی طبیعی زیستگاههای خود است.