خروس کولی معمولی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : خروس کولی معمولی
- نام علمی : Vanellus vanellus
- نام انگلیسی : Northern Lapwing
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Aves
- راسته : Charadriiformes
- خانواده : Charadriidae
- جنس : Vanellus
- گونه : Vanellus vanellus
اندازه بدن
- طول بدن : 28–31 سانتیمتر
- گشودگی بالها : 82–87 سانتیمتر
- وزن : 128–330 گرم
ویژگیهای ظاهری
خروس کولی معمولی پرندهای از خانواده سلیمهاست که جثهای متوسط و بالهایی پهن دارد و بهواسطهی کاکل باریک و بلند روی سر بهراحتی شناخته میشود. نر و ماده از نظر ظاهری شبیه به یکدیگر هستند و تنها تفاوت جزئی در تیرگی پرها دارند. پرهای روتنه براق با بازتاب سبز و ارغوانی دیده میشود، در حالی که سینه و گلوی پرنده سیاهرنگ است و بخش شکمی و زیرتنه به رنگ سفید خالص مشاهده میگردد. دم سفید آن بهوسیلهی نواری پهن و سیاه در انتها مشخص میشود و پوشپرهای زیر دم به رنگ بلوطی هستند. روی صورت و گونهها لکههای سفید به چشم میخورد که توسط نوار سیاهی از زیر چشمها متمایز میشود. کاکل سیاه و باریک که از پشت سر رو به بالا کشیده شده، یکی از مشخصترین ویژگیهای این پرنده است. مادهها نسبت به نرها رنگآمیزی کمرنگتر و سینهی روشنتری دارند. نابالغها نیز شبیه به مادهاند اما پر و بالشان کمرنگتر و با خطوط پهنتر در زیرتنه است
زیستگاه و پراکنش
این گونه معمولاً در دشتهای مرطوب، تالابها، علفزارهای کوتاه و زمینهای کشاورزی مشاهده میشود. خروس کولی در زیستگاههای تالابی با پوشش گیاهی کوتاه بهترین شرایط را برای تغذیه و لانهسازی پیدا میکند. در سطح جهانی پراکنش آن از اروپای مرکزی تا آسیای معتدل گسترش دارد و در فصل زمستان به مناطق جنوبیتر مانند ایران، پاکستان، شمال هند و شمال آفریقا مهاجرت میکند. در ایران بهطور عمده بهعنوان یک پرندهی مهاجر عبوری و زمستانگذران در تالابها و دشتهای مرطوب به چشم میخورد. در سالهای اخیر به دلیل خشکسالی و تغییرات کاربری اراضی، حضور آن در برخی زیستگاهها کاهش یافته است.
- پراکنش جهانی : اروپای مرکزی و آسیای معتدل؛ زمستانگذران تا ایران، پاکستان، شمال هند و شمال آفریقا.
- پراکنش در ایران : مهاجر عبوری و زمستانه در تالابها و دشتهای مرطوب.
عادات و رفتار
خروس کولی معمولی پروازی زیبا و نمایشی دارد که بیشتر در فصل تولیدمثل دیده میشود. بالزدنهای آن موجدار و همراه با شیرجهها و حرکات نمایشی در هواست. در فصل زمستان و هنگام مهاجرت معمولاً به صورت گروهی حرکت میکند و دستههای بزرگ آن گاه حرکاتی مارپیچی و هماهنگ در آسمان به نمایش میگذارند. صدای این پرنده آهنگی کوتاه و دو هجایی شبیه «پیویت» دارد که اغلب در هنگام پرواز شنیده میشود و نام انگلیسی آن نیز برگرفته از همین صداست
تولیدمثل
این گونه در زیستگاههای اصلی خود از فروردین تا خرداد وارد فصل تولیدمثل میشود. نرها در این دوره با پروازهای نمایشی و صداهای بلند قلمرو خود را مشخص میکنند. آشیانهی خروس کولی یک گودال ساده و کمعمق روی زمین است که با بقایای گیاهان خشک پوشانده میشود تا تخمها در محیط استتار شوند. پرنده معمولاً سه تا چهار تخم میگذارد که به رنگ نخودی روشن و دارای خالهای سیاه هستند. دورهی تفریخ حدود ۲۴ تا ۲۹ روز طول میکشد و هر دو والد در این فرآیند نقش دارند. جوجهها برخلاف بسیاری از پرندگان کور و ناتوان به دنیا نمیآیند، بلکه بلافاصله پس از خروج از تخم توانایی راه رفتن و دنبال کردن والدین را دارند. آنها توسط والدین تغذیه نمیشوند بلکه بهوسیلهی خودشان حشرات و بیمهرگان کوچک را پیدا میکنند، اما تا چند هفته تحت مراقبت و حمایت والدین باقی میمانند
تغذیه
رژیم غذایی خروس کولی معمولی متکی بر بیمهرگان کوچک است. بخش عمدهای از غذای آن را حشرات، لاروها، کرمهای خاکی و دیگر بندپایان تشکیل میدهند. این پرنده هنگام جستوجوی غذا در زمینهای مرطوب و کنار تالابها قدم میزند و با منقار خود طعمهها را از سطح یا از دل خاک بیرون میکشد. در کنار حشرات، گاهی نیز از دانهها و مواد گیاهی استفاده میکند، بهویژه در فصولی که منابع جانوری کمتر در دسترس باشد.
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
از نظر جهانی خروس کولی معمولی در فهرست سرخ IUCN در طبقهی کمترین نگرانی (LC) قرار دارد، اما جمعیت آن در اروپا و بخشهایی از آسیا به دلیل تغییرات زیستگاه در حال کاهش است. در ایران در فهرست گونههای حمایت شده و حفاظت شده قرار دارد.
- تهدیدات انسانی : جمعیت خروس کولی معمولی بیش از هر چیز تحت فشار فعالیتهای انسانی است. خشککردن و زهکشی تالابها برای توسعه کشاورزی و شهرنشینی، چرای مفرط دام در مناطق مرطوب و حاشیهای، و آلودگی منابع آبی زیستگاههای این گونه را به شدت محدود کرده است. علاوه بر این، شکار غیرمجاز در برخی مسیرهای مهاجرتی و زیستگاههای زمستانگذرانی همچنان یکی از عوامل اصلی کاهش جمعیت است. تغییرات اقلیمی نیز با تشدید خشکسالیها و کاهش سطح آب تالابها شرایط زیست برای این پرنده را دشوارتر کرده است.
- شکارگران طبیعی : در کنار تهدیدات انسانی، خروس کولی معمولی با فشار شکارگران طبیعی نیز روبهرو است. تخمها و جوجههای آن طعمه پستانداران شکارگر مانند روباه و شغال، و پرندگان شکاری همچون کلاغها و کرکسها میشوند. همچنین، مارها در برخی زیستگاهها تهدید مستقیم برای تخمها و جوجههای کوچک محسوب میشوند. هرچند این شکارگریها بخشی از چرخه طبیعی بقا در اکوسیستم است، اما در ترکیب با تهدیدات انسانی میتواند تأثیر چشمگیری بر پایداری جمعیت این گونه داشته باشد.
نقش اکولوژیکی
خروس کولی معمولی با تغذیه از حشرات و کرمهای خاکی به تنظیم جمعیت بیمهرگان و کاهش آفات کشاورزی کمک میکند. همچنین بهعنوان یک پرندهی شاخص زیستگاههای تالابی شناخته میشود و حضور یا کاهش جمعیت آن میتواند نشانهای از وضعیت سلامت این زیستگاهها باشد. این پرنده در زنجیرهی غذایی نیز جایگاه مهمی دارد و بخشی از طعمهی پرندگان شکاری و پستانداران شکارگر را تشکیل میدهد.