توکای سیاه
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: توکای سیاه
- نام علمی: Turdus merula
- نام انگلیسی: Common Blackbird
ردهبندی جانوری
- شاخه: طنابداران (Chordata)
- رده: پرندگان (Aves)
- راسته: گنجشکسانان (Passeriformes)
- خانواده: توکایان (Turdidae)
- جنس: توکا (Turdus)
- گونه: merula
اندازه بدن
- طول بدن: حدود 23–29 سانتیمتر
- طول بالها: حدود 34–38 سانتیمتر
- وزن: تقریباً 80–125 گرم
شکل ظاهری
توکای سیاه پرندهای با جثه متوسط است که طول بدن آن معمولاً بین ۲۳ تا ۲۹ سانتیمتر است و طول بالهایش بین ۳۴ تا ۳۸ سانتیمتر میباشد. وزن این پرنده بین ۸۰ تا ۱۲۵ گرم متغیر است. پرنده نر بالغ دارای رنگ پرهای کاملاً سیاه و منقار زرد روشن و حلقه چشمی زرد است، در حالی که ماده و جوجهها رنگ قهوهای مایل به خاکستری با لکههای تیره دارند. منقار این پرنده کوتاه و محکم و پاهای آن قهوهای مایل به سیاه هستند. این ویژگیها باعث میشوند که توکای سیاه به راحتی از دیگر پرندگان مشابه قابل تشخیص باشد
زیستگاه و پراکنش
توکای سیاه پرندهای است که در زیستگاههای متنوعی زندگی میکند و توانایی سازگاری بالایی با محیطهای انسانی و طبیعی دارد. عمده زیستگاه آن جنگلهای نیمهسایه، پارکها، باغها و حاشیه جنگلها است، اما در مناطق شهری نیز مشاهده میشود. این گونه در سراسر اروپا، غرب آسیا و شمال آفریقا پراکنش دارد و در ایران بیشتر در جنگلهای شمال کشور، پارکها و باغهای شهری یافت میشود. حضور آن در این مناطق نشاندهنده انعطاف زیستگاهی بالای این پرنده است.
پراکنش جهانی:
توکای سیاه در بیشتر مناطق اروپا، از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان و کشورهای اسکاندیناوی، یافت میشود. این پرنده همچنین در بخشهایی از آسیا، از جمله ترکیه، ایران، افغانستان و بخشهایی از چین، پراکنش دارد. در شمال آفریقا نیز در کشورهای مراکش، الجزایر و تونس حضور دارد.
پراکنش در ایران:
در ایران، توکای سیاه مقیم و مهاجر زمستانه معمول و گسترده است. این پرنده در فصلهای سرد سال از مناطق سردسیر به مناطق گرمتر مهاجرت میکند. در پاییز و زمستان، این پرنده در مناطق جنوبی و مرکزی ایران، از جمله استانهای خوزستان، اصفهان، فارس و یزد، مشاهده میشود. در بهار و تابستان، توکای سیاه به مناطق سردسیرتر بازمیگردد.
عادات و رفتار
توکای سیاه پرندهای اجتماعی است و معمولاً به صورت جفت یا گروههای کوچک دیده میشود. فعالیت آن بیشتر در صبح و عصر است و اغلب در سطح زمین یا در میان بوتهها و درختان به دنبال غذا میگردد. پرنده نر با آواز بلند و دلنشین خود، به ویژه در فصل جفتگیری، منطقه قلمرو خود را مشخص میکند و مادهها را جذب میکند. رفتار توکای سیاه عمدتاً کمتهاجمی است، اما نرها در برابر ورود دیگر نرها به قلمرو خود گاهی رفتار تهاجمی نشان میدهند
تولید مثل
تولید مثل در توکای سیاه معمولاً از اوایل بهار، یعنی مارس تا ژوئن انجام میشود. آشیانه این پرنده در شاخههای درختان، بوتهها یا حتی ساختمانها ساخته میشود و از مواد گیاهی و شاخههای کوچک تشکیل شده است. تخمهای این پرنده معمولاً ۳ تا ۵ عدد هستند و رنگ سبز مایل به آبی با لکههای ریز دارند. تفریخ تخمها تقریباً ۱۳ تا ۱۴ روز طول میکشد و جوجهها پس از چند هفته قادر به تغذیه مستقل میشوند و پرواز یاد میگیرند.
ویژگیهای تولید مثل توکای سیاه به شرح زیر است:
- فصل جوجهآوری: از فروردین تا خرداد ماه
- آشیانه: در میان درختان، بوتهها یا ساختمانها ساخته میشود
- تخمها: معمولاً 3–5 عدد، رنگ سبز مایل به آبی با لکههای ریز
- تفریخ: حدود 13–14 روز
- جوجهها: پس از خروج از تخم قادر به تغذیه مستقل بعد از چند هفته هستند
تغذیه
توکای سیاه همهچیزخوار است و رژیم غذایی آن شامل حشرات، کرمهای خاکی، میوهها و توتها میشود. این پرنده برای یافتن طعمه، اغلب در سطح زمین جستجو میکند و حشرات یا کرمها را شکار میکند. همچنین میتواند میوههای درختان را بخورد و به این ترتیب نقش مهمی در پراکنش بذرها و تعادل اکوسیستم دارد
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
وضعیت جهانی (IUCN): در سطح جهانی در رده کمترین نگرانی (Least Concern) قرار دارد.
تهدیدات انسانی:
توکای سیاه تحت تأثیر فعالیتهای انسانی قرار دارد. تغییر کاربری و تخریب زیستگاههای طبیعی، به ویژه جنگلها و باغها، باعث کاهش مکانهای مناسب برای آشیانهسازی و تغذیه میشود. همچنین آلودگی محیط زیست، از جمله ریختن مواد شیمیایی و زباله در مناطق شهری و پارکها، سلامت پرنده و منابع غذایی آن را تهدید میکند. در برخی مناطق، دستاندازی مستقیم انسانها به لانهها و شکار جوجهها نیز از تهدیدات مهم محسوب میشود.
شکارگران طبیعی:
توکای سیاه در معرض شکار طبیعی نیز قرار دارد. پرندگان شکاری بزرگ مانند عقابها و شاهینها، به ویژه نرهای بالغ را هدف قرار میدهند. علاوه بر این، پستانداران کوچک مانند روباهها، گربههای وحشی و سایر شکارچیان کوچک گاهی تخمها و جوجههای این پرنده را شکار میکنند، که موجب کاهش بازده تولید مثلی آنها میشود.
اقدامات حفاظتی: حفاظت از زیستگاهها، مدیریت جمعیتها، کاهش تصادفات جادهای
نقش اکولوژیکی
توکای سیاه نقش مهمی در اکوسیستم ایفا میکند. با شکار حشرات و کرمهای خاکی، جمعیت این موجودات کنترل میشود و از طرف دیگر، خود منبع غذایی برای پرندگان شکاری و برخی پستانداران کوچک در زیستگاه خود است. همچنین با مصرف میوهها و پراکندن بذرها، در بازتولید گیاهان و حفظ تنوع زیستی نقش دارد.