بزمجه بیابانی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: بزمجه بیابانی
- نام علمی: Varanus griseus
- نام انگلیسی: Desert Monitor
ردهبندی جانوری
- شاخه: Chordata
- رده: Reptilia
- راسته: Squamata
- خانواده: Varanidae
- جنس: Varanus
- گونه: Varanus griseus
اندازه بدن
- طول پوزه تا مخرج: 60 سانتی متر
- طول دم: 90 سانتیمتر (بلندتر از طول بدن)
- طول کل بدن: 120 تا 150 سانتیمتر
- وزن: 3 تا 5 کیلوگرم (گاهی بیش از 7 کیلوگرم)
- طول عمر: حدود 12 تا 17 سال در طبیعت
ویژگیهای ظاهری
بزمجه بیابانی بزرگترین سوسمار ایران است. بدن دراز و استوانهای با دم بلند و نیرومند دارد که در دفاع از خود بهعنوان شلاق استفاده میکند. رنگ بدن از زرد نخودی تا قهوهای شنی با لکهها و نوارهای تیره متغیر است و بهخوبی با محیط بیابانی استتار مییابد. سر پهن و کشیده، گردن ضخیم، چشمها نسبتاً کوچک و اندامهای حرکتی قوی با ناخنهای بلند برای حفاری دارد.
زیستگاه و پراکنش
این گونه در ماسه زارها و شیب های صخره ای در مناطق بیابانی، تپههای شنی، دشتهای سنگی، حاشیه کوهپایههای خشک و گاهی مزارع حاشیه بیابان زیست میکند. بیشتر در مناطقی با خاک نرم برای حفر لانه دیده میشود.
- پراکنش جهانی: شمال آفریقا، خاورمیانه، آسیای میانه، از مراکش تا پاکستان.
- پراکنش در ایران: در گسترهای وسیع شامل دشت کویر، دشت لوت، خراسان شمالی و جنوبی، سمنان، یزد، کرمان، فارس، سیستان و بلوچستان و جنوب خوزستان.
عادات و رفتار
بزمجه بیابانی جانوری روزفعال (روزگرد) است. صبحها و عصرها برای جستوجوی غذا از لانه خارج میشود و در گرمای ظهر به سوراخها یا زیر بوتهها پناه میبرد. توانایی دویدن سریع دارد و در صورت خطر با دم ضربه میزند یا وارد سوراخها میشود. معمولاً تنها زندگی میکند و قلمروطلب است.
تولیدمثل
فصل جفتگیری در بهار است. ماده پس از جفتگیری حدود ۸ تا ۲۰ تخم در گودالی در خاک شنی میگذارد. تخمها در تابستان تفریخ میشوند و نوزادان مستقل و شکارگر متولد میشوند. بلوغ جنسی در حدود 3 تا 4 سالگی است.
تغذیه
بزمجه بیابانی گوشتخوار و فرصتطلب است. رژیم غذایی این خزنده شامل؛ خزندگان کوچک، پرندگان، جوندگان و حشرات، تخم پرندگان و خزندگان و حتی لاشه حیوانات وگاهی مواد گیاهی و میوهها است، اما بخش اصلی رژیم غذایی حیوانی است.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی: در فهرست IUCN در رده “کمترین نگرانی (LC)” است، اما در ایران بهدلیل فشار انسانی و تخریب زیستگاه، جمعیت آن رو به کاهش است. در ایران در فهرست طبقه بندی حفاظتی مهره داران ایران در گروه جانوران در معرض خطر انقراض قرار دارد.
تهدیدات انسانی: شکار و صید (بهویژه برای پوست و باورهای سنتی)، تخریب زیستگاههای بیابانی، کشتار توسط مردم به دلیل ترس یا باورهای غلط.
شکارگران طبیعی: عقابها، پرندگان شکاری بزرگ، روباه شنی و کفتار ممکن است به نوزادان یا افراد جوان حمله کنند.
نقش اکولوژیکی
بزمجه بیابانی یک شکارچی رأس در بیابانهای ایران است که با کنترل جمعیت جوندگان، خزندگان و حشرات، تعادل اکولوژیکی را حفظ میکند. همچنین با تغذیه از لاشهها به پاکسازی طبیعت کمک میکند