باقرقره گندمی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی: باقرقره گندمی
- نام علمی: Pterocles coronatus
- نام انگلیسی: Crowned Sandgrouse
ردهبندی جانوری
- شاخه: طنابداران (Chordata)
- رده: پرندگان (Aves)
- راسته: باقرقرهسانان (Pterocliformes)
- خانواده: باقرقرهایها (Pteroclidae)
- جنس: Pterocles
- گونه: Pterocles coronatus
اندازه بدن
- طول بدن: حدود 27–29 سانتیمتر
- گستردگی بالها: حدود 52–63 سانتیمتر
- وزن: تقریباً 250–300 گرم
ویژگیهای ظاهری:
نر بالغ دارای ماسک سیاهرنگ در اطراف صورت است، تارک آن به رنگ خرمایی کمرنگ با حاشیه خاکستری مایل به آبی است و بالهایش قهوهای با پرهای پرواز تیره است. مادهها رنگی خاکی مایل به خرمایی دارند و خطوط ظریف قهوهای روی بدنشان دیده میشود. گلو و چانه مادهها زرد بوده و فاقد خال هستند. جوجهها یا پرندههای نابالغ معمولاً شبیه مادهها هستند، اما رنگهای آنها کمرنگتر است و این باعث میشود با محیط بیابانی هماهنگی خوبی داشته باشند و کمتر توسط شکارچیان دیده شوند
زیستگاه و پراکنش
زیستگاه:
باقرقره گندمی در زیستگاههای خشک و نیمهخشک با پوشش گیاهی کم، ترجیحاً در مناطق سنگی و بیابانی زندگی میکند. در شمال آفریقا، این پرنده در میان سنگهای قرمز تیره که با رنگ پرهایش هماهنگ است، یافت میشود. از مناطق با پوشش گیاهی انبوه اجتناب میکند.
پراکنش جهانی:
این گونه در مناطق وسیعی از شمال آفریقا و جنوب آسیا پراکنده است. پراکنش آن از موریتانی در غرب آغاز شده و از طریق کشورهای مختلف خاورمیانه تا پاکستان ادامه مییابد.
پراکنش در ایران:
باقرقره گندمی در ایران در مناطق خشک و نیمهخشک با پوشش گیاهی کم، مانند دشتهای مرکزی و جنوبی کشور، مشاهده میشود. این پرنده بهویژه در استانهای یزد، اصفهان، خراسان جنوبی و کرمان یافت میشود.
عادات و رفتار
باقرقره گندمی پرندهای اجتماعی است و معمولاً در گروههای کوچک یا متوسط دیده میشود. این پرندگان به دلیل زندگی در مناطق خشک و بیابانی، به دنبال منابع غذایی و آبی هستند و فعالیت آنها بیشتر در ساعات خنک روز، مانند اوایل صبح و غروب، انجام میشود. پرواز این پرنده سریع و مستقیم است و توانایی فرار سریع از شکارچیان را دارد، اما معمولاً پروازهای کوتاه و پرشی در هنگام خطر انجام میدهد.
این گونه برای نوشیدن آب به منابع آبی در محیط خود وابسته است و اغلب صبح زود یا عصر به این منابع میرود. رژیم غذایی آن عمدتاً شامل دانههای سخت گیاهان است و جستجوی غذا در زمینهای خشک و شنی بخش مهمی از رفتار روزانه آن را تشکیل میدهد.
تولید مثل
باقرقره گندمی فصل جوجهآوری خود را در بهار آغاز میکند. این پرنده آشیانه خود را در یک گودال کمعمق روی زمین ایجاد میکند و اطراف آن را با سنگهای کوچک میپوشاند تا تخمها از دید شکارچیان محافظت شوند. معمولاً دو تا سه عدد تخم میگذارد و تفریخ تخمها حدود ۲۳ تا ۲۸ روز طول میکشد.
جوجهها پس از خروج از تخم به سرعت رشد میکنند و توانایی تغذیه مستقل پیدا میکنند. والدین نقش مهمی در آموزش و حفاظت از جوجهها دارند تا آنها بتوانند با محیط بیابانی خشک هماهنگ شوند و زنده بمانند.
تغذیه
تغذیه باقرقره گندمی بیشتر متکی به دانههای سخت گیاهان است، که آنها را از سطح زمین و مناطق خشک جمعآوری میکند. این پرنده به دلیل کمآبی طبیعی زیستگاهش، برای نوشیدن آب به منابع آبی نزدیک میشود و فعالیت آبخوری خود را معمولاً در اوایل صبح یا عصر انجام میدهد. این رفتار کمک میکند که باقرقره گندمی بتواند در شرایط سخت بیابانی بقا یابد و منابع انرژی خود را بهینه مصرف کند
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
وضعیت جهانی: باقرقره گندمی در سطح جهانی(IUCN) در رده کمترین نگرانی (Least Concern) قرار دارد و جمعیت آن به طور کلی پایدار است، اما در برخی مناطق پراکندگی آن کاهش یافته است.
تهدیدات انسانی: این گونه به شدت تحت تأثیر فعالیتهای انسانی در مناطق خشک و نیمهخشک قرار دارد. تغییر کاربری اراضی بیابانی برای کشاورزی، ساخت جادهها و توسعه شهری باعث کاهش زیستگاههای طبیعی و محلهای آشیانهسازی آن میشود. همچنین برداشت بیش از حد منابع آب در بیابانها و ایجاد موانع مصنوعی، محدودیت دسترسی به منابع آبی را برای این پرنده ایجاد میکند. شکار غیرقانونی و دستاندازی به جوجهها در برخی مناطق نیز از تهدیدات انسانی مهم محسوب میشود.
شکارگران طبیعی: باقرقره گندمی در معرض شکار طبیعی قرار دارد. پرندگان شکاری بزرگ، مانند عقابها و شاهینها، بیشتر نرها و جوجههای این پرنده را هدف قرار میدهند. علاوه بر این، برخی پستانداران کوچک، مانند روباهها و کاراکالها، تخمها و جوجهها را شکار میکنند که باعث کاهش بازده تولید مثلی این گونه میشود.
اقدامات حفاظتی: برای حفاظت از باقرقره گندمی، مدیریت زیستگاههای بیابانی و محدود کردن شکار غیرقانونی اهمیت بالایی دارد. ایجاد مناطق حفاظتشده، تأمین منابع آب در مناطق خشک و پایش جمعیتها از جمله اقدامات موثر در حمایت از این گونه هستند.
نقش اکولوژیکی
باقرقره گندمی نقش مهمی در اکوسیستمهای خشک و بیابانی ایفا میکند. با تغذیه از دانههای سخت گیاهان، به پراکنش بذرها کمک میکند و در حفظ تنوع زیستی این مناطق مؤثر است. همچنین، این پرنده بهعنوان منبع غذایی برای شکارچیان طبیعی مانند پرندگان شکاری و پستانداران کوچک عمل میکند.