اردک سرحنایی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام علمی:Aythya ferina
- نام انگلیسی: Common Pochard
- شاخه: طنابداران (Chordata)
ردهبندی جانوری
- شاخه: طنابداران (Chordata)
- رده: پرندگان (Aves)
- راسته: مرغابیسانان (Anseriformes)
- خانواده: مرغابیان (Anatidae)
- جنس: Aythya
- گونه: A. ferina
اندازه بدن
- طول بدن: 40–49 سانتیمتر
- گشودگی بالها: 70–80 سانتیمتر
- وزن: نر 700–1100 گرم، ماده 600–900 گرم
ویژگیهای ظاهری
اردک سرحنایی در میان دیگر گونههای اردک بهوضوح دارای تفاوتهای جنسی است. نرها با سر و گردن قرمز-خرمایی، بدن خاکستری، بالهای تیره و چشمان زرد رنگ جلوهای خاص دارند. منقار آنها تیره است و نوک روشنتری دارد. در مقابل، مادهها به رنگ قهوهای مایل به خاکستری دیده میشوند و بر روی بدن و بالهایشان الگوهای تیرهای وجود دارد که باعث استتار مناسب در زیستگاههای تالابی میشود. این تفاوت ظاهری میان نر و ماده بسیار چشمگیر است و نرها در فصل جفتگیری با رنگهای برجسته و چشمگیر خود برای جذب مادهها خودنمایی میکنند.
زیستگاه و پراکنش
زیستگاه طبیعی اردک سرحنایی عمدتاً شامل تالابها، دریاچههای کمعمق، رودخانههای آرام، باتلاقها و حاشیه تالابها است.
پراکنش در ایران: این گونه در استانهای مازندران، گلستان، خوزستان، آذربایجان غربی، ایلام و بوشهر مشاهده میشود. در فصل زمستان، جمعیتهای بزرگی از آنها به تالابهای داخلی کشور و همچنین مناطق ساحلی خلیج فارس مهاجرت میکنند و تجمعهای قابل توجهی تشکیل میدهند.
عادات و رفتار
اردک سرحنایی پرندهای اجتماعی است که بیشتر در قالب گروههای بزرگ دیده میشود. این گونه مهاجر زمستانی معمولاً پروازهای دستهجمعی منظم و هماهنگی دارد. هنگام احساس خطر به سرعت به پرواز درمیآید و اغلب ترجیح میدهد بر روی آب فرود آید تا از دست شکارچیان در امان بماند. پرواز آنها با بالزدنهای سریع و کوتاه همراه است. بخش زیادی از زمان خود را نیز در سطح آب و شناور سپری میکنند.
اردک سرحنایی یک گونه مهاجر است که بخش عمدهای از چرخه زندگی خود را در مهاجرتهای فصلی میان زیستگاههای تولیدمثلی و زمستانگذران سپری میکند. این پرنده در فصل تولیدمثل بیشتر در اروپای مرکزی و شمالی، همچنین بخشهایی از آسیای میانه و سیبری غربی حضور دارد. با فرارسیدن پاییز و سرمای شدید، جمعیتهای بزرگ آن به سمت مناطق جنوبی و معتدلتر مهاجرت میکنند. این مناطق شامل جنوب و غرب اروپا، شمال آفریقا، خاورمیانه و جنوب آسیا است.
تولیدمثل
در ایران، اردک سرحنایی به دلیل ماهیت مهاجر بودن، تولیدمثل نمیکند. با این حال در زیستگاههای تولیدمثلی خود در اروپای مرکزی، شمالی و بخشهایی از آسیای میانه، مادهها لانه را روی زمین یا در نزدیکی آب میسازند. تعداد تخمها معمولاً بین ۶ تا ۱۲ عدد است و دوره تفریخ حدود ۲۳ تا ۲۸ روز طول میکشد. جوجهها پس از گذشت چند هفته توانایی پرواز پیدا میکنند و به زندگی مستقل وارد میشوند.
تغذیه
رژیم غذایی اردک سرحنایی بیشتر گیاهی است. آنها از گیاهان آبزی، دانهها، ریشهها و ساقهها تغذیه میکنند. با این وجود، گاهی از موجودات کوچک آبزی مانند حشرات، لاروها و کرمها نیز استفاده میکنند. بیشتر فرایند تغذیه در آب انجام میشود، بهطوریکه پرنده با حرکت دادن سر و منقار خود در میان آب به دنبال غذا میگردد.
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
اردک سرحنایی امروزه با تهدیدات متعددی مواجه است. تخریب و آلودگی تالابها، کاهش کیفیت منابع آبی، شکار غیرمجاز و کمبود منابع غذایی از مهمترین عوامل تهدیدکننده بقای آن به شمار میرود.
در سطح جهانی نیز کاهش قابل توجه جمعیت این گونه سبب شده تا در فهرست سرخ اتحادیه بینالمللی حفاظت از طبیعت (IUCN) در رده «آسیبپذیر» (VU) قرار گیرد. در ایران نیز در طبقه بندی حفاظتی مهرهداران ایران در گروه گونههای در معرض خطر انقراض قرار دارد.
نقش اکولوژیکی
در کنترل جمعیت حشرات و موجودات کوچک آبزی نقش دارد. با پراکنش بذر گیاهان آبزی به گسترش و پایداری پوشش گیاهی تالابها کمک میکند. بخشی از زنجیره غذایی تالابهاست و بهعنوان منبع تغذیه برای پرندگان شکاری و برخی پستانداران عمل میکند.