پلنگ ایرانی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : پلنگ ایرانی
- نام علمی : Panthera pardus
- نام انگلیسی : Persian Leopard
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Mammalia
- راسته : Carnivora
- خانواده : Felidae
- جنس : Panthera
- گونه : Panthera pardus
اندازه بدن
- طول سر و تنه : 110 تا 195 سانتیمتر
- طول دم : 60 تا 110 سانتیمتر
- ارتفاع بدن : 45 تا 78 سانتیمتر
- وزن : 32 تا 90 کیلوگرم (نرها بزرگتر از مادهها هستند)
- وزن : 32 تا 90 کیلوگرم (نرها بزرگتر از مادهها هستند)
- طول عمر : 12 تا 17 سال در طبیعت و تا 23 سال در اسارت
ویژگیهای ظاهری
پلنگ ایرانی دارای پوشش زرد طلایی با خالهای مشکی مشخص و پراکنده در سراسر بدن است. بدن عضلانی و انعطافپذیر با پاهای کوتاه و قوی است. دم بلند و ضخیم به حفظ تعادل هنگام دویدن و بالا رفتن از درخت کمک میکند. سر گرد با گوشهای کوتاه و چشمهای بزرگ که در شب قدرت بینایی بسیار خوبی دارند. نرها نسبت به مادهها بزرگتر و سنگینتر هستند. پلنگ ایرانی در مقایسه با سایر زیرگونههای پلنگ، جثه بزرگتر و بدن مقاومتر دارد تا بتواند در کوهستانهای ایران شکار کند.
زیستگاه و پراکنش
پلنگ ایرانی در زیستگاههای متنوع شامل جنگلهای کوهستانی، درههای صخرهای، دشتهای مرتفع و مناطق نیمهبیابانی با پوشش گیاهی متراکم زندگی میکند. این گونه معمولاً قلمرو بزرگی دارد و فاصله بین مناطق سکونتگاه نرها و مادهها تا چند ده کیلومتر است.
پراکنش جهانی : زیرگونه پلنگ در ایران، قفقاز و بخشهای شرقی ترکیه، عراق و افغانستان یافت میشود.
پراکنش در ایران : پراکنده در بخشهای شمالی، غربی و جنوبی ایران با تمرکز در مناطق حفاظتشده پارک ملی توران، پارک ملی خجیر، منطقه حفاظتشده دنا، پارک ملی گلستان، مناطق کوهستانی فارس و کرمان و همچنین استانهای آذربایجان غربی و شرقی.
عادات و رفتار
پلنگ ایرانی جانوری تنهازیست است و معمولاً قلمرو نرها و مادهها از هم جداست مگر در زمان جفتگیری یا مادر با تولهها. فعالیت بیشتر شبزی است و در روز در مکانهای امن مانند درختان یا صخرهها استراحت میکند. پلنگ شکارچی چیرهدست است و قادر است شکارهایی بزرگتر از خود مانند گوزن، آهو، کل و بز وحشی را سرنگون کند. همچنین توانایی بالایی در بالا رفتن از درخت و شنا دارد.
تولیدمثل
فصل جفتگیری معمولاً از اواخر زمستان تا اوایل بهار رخ میدهد و مادهها در این دوره معمولاً با چند نر درگیر میشوند تا انتخاب مناسبترین شریک را انجام دهند. دوره آبستنی حدود ۹۰ تا ۱۰۵ روز طول میکشد و معمولاً ۲ تا ۴ توله به دنیا میآیند. تولهها هنگام تولد نابینا و کمتوان هستند و در این مدت کاملاً به مراقبت مادر وابستهاند. مادران پلنگ بسیار محافظهکار هستند و تولهها را در مکانهای امن مانند غارها یا درختان توخالی پنهان میکنند. تولهها تا حدود شش ماهگی شیر میخورند و تا یک تا دو سالگی به بلوغ جنسی میرسند، اما هنوز هم ممکن است برای مدت طولانی با مادر در قلمرو او زندگی کنند. میزان بقا در میان تولهها بستگی به دسترسی به غذا، پنهانکاری و دور ماندن از تهدیدهای انسانی و شکارچیان دارد.
تغذیه
پلنگ ایرانی گوشتخوار است و رژیم غذایی آن شامل گوزن، کل و بز وحشی، قوچ و میش، خرگوش، پرندگان و حیوانات کوچکتر میشود. توانایی شکار از نزدیک و حمل طعمههای سنگین، به این گونه اجازه میدهد به شکارچی غالب در زیستگاه خود تبدیل شود. پلنگها همچنین گاهی از شکار ضعیف یا تلفشده حیوانات دیگر تغذیه میکنند و نقش مهمی در کنترل جمعیت طعمهها دارند.
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : پلنگ ایرانی در فهرست IUCN بهعنوان گونه آسیبپذیر (VU) شناخته میشود. جمعیت پلنگ ایرانی در ایران به شدت کاهش یافته است و در ردهبندی ملی در گروه گونههای در خطر انقراض قرار دارد.
تهدیدات انسانی : شکار غیرقانونی، تلهگذاری، کاهش طعمههای طبیعی، تصادفات جادهای، تخریب زیستگاهها، توسعه شهرنشینی، احداث سدها و مزارع کشاورزی. فشار انسانی باعث کاهش قلمرو و محدود شدن منابع غذایی میشود.
شکارگران طبیعی : به دلیل جثه بزرگ، شکارچی طبیعی ندارد، اما تولهها ممکن است توسط گرگها، کفتار و سایر گوشتخواران تهدید شوند.
نقش اکولوژیکی
پلنگ ایرانی با شکار حیوانات گیاهخوار، تراکم جمعیت آنها را کنترل کرده و تعادل اکوسیستمهای جنگلی و کوهستانی را حفظ میکند. همچنین به عنوان گونه بالای زنجیره غذایی، سلامت جمعیت طعمهها را تضمین میکند و موجب حفظ تنوع زیستی زیستگاههای خود میشود.