زاغ بور
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : زاغ بور ایرانی
- نام علمی : Podoces pleskei
- نام انگلیسی : Iranian Ground Jay
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Aves
- راسته : Passeriformes
- خانواده : Corvidae
- جنس : Podoces
- گونه : Podoces pleskei
ابعاد
- طول بدن : ۲۴–۲۵ سانتیمتر
- طول بالها : ۱۱–۱۳ سانتیمتر
- وزن : حدود ۴۰ گرم
ویژگیهای ظاهری :
زاغ بور ایرانی پرندهای کوچک تا متوسط با بدن نسبتاً کشیده است. طول بدن آن حدود ۲۴ تا ۲۵ سانتیمتر و وزن تقریبی آن ۴۰ گرم است. پرنده دارای بالهایی سیاه با دو نوار سفید و دم بلند و سیاه است. بدن آن بیشتر نخودی یا آجری رنگ است و نواحی زیر بال و لور سیاه رنگ است. منقار بلند، باریک و کمی خمیده به سمت پایین دارد و پاهای بلند و سیاه آن برای حرکت سریع روی زمین سازگار شدهاند. نر و ماده شبیه هم هستند و تفاوتهای ظاهری قابل توجهی ندارند. جوجهها پس از خروج از تخم رنگ بدنشان کمی روشنتر است و پرهای سیاه نواحی دم و بالها کمتر مشخص است
زیستگاه و پراکنش
این پرنده در زیستگاههای خشک و نیمهبیابانی ایران یافت میشود و به ارتفاعات بین ۸۰۰ تا ۱۹۰۰ متر بالاتر از سطح دریا گرایش دارد. زیستگاههای اصلی آن شامل دشتهای شنی، استپهای خشک، بیابانهای با پوشش گیاهی پراکنده و مناطق سنگلاخی است. پراکنش زاغ بور ایرانی محدود به ایران بوده و استانهای یزد، کرمان، سمنان، اصفهان، فارس، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی از مهمترین مناطق مشاهده آن هستند.
پراکنش جهانی : اندمیک ایران
پراکنش در ایران : در استانهای یزد، کرمان، سمنان، اصفهان، فارس، سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی پراکندگی دارد.
عادات و رفتار
زاغ بور ایرانی پرندهای زمینی و قلمروطلب است که معمولاً در گروههای کوچک خانوادگی دیده میشود. فعالیت اصلی آن در طول روز است و شبها در پناهگاههای طبیعی یا میان بوتهها استراحت میکند. پرواز این پرنده کوتاه و سبک است و اغلب ترجیح میدهد روی زمین بدود. صداهای متنوعی برای اعلام قلمرو، هشدار و ارتباط با اعضای گروه دارد. رفتار اجتماعی آن شامل تجمعهای شبانه در خوابگاههای گروهی و مراقبت مشترک از منابع غذایی است.
- نوع زندگی :
- پرندهای زمینی و قلمروطلب
- معمولاً در گروههای کوچک خانوادگی (۳ تا ۵ پرنده) دیده میشود
- در فصل تولیدمثل، قلمرو خود را با صداهای بلند و خشن اعلام میکند
- فعالیت :
- عمدتاً در طول روز فعال است و در شب در پناهگاههای طبیعی استراحت میکند
- صدا :
- دارای طیف وسیعی از صداها و جاروبهای کوتاه است که برای ارتباط گروهی و هشدار استفاده میشوند
- پرواز :
- پروازی سبک و سریع، معمولاً پروازهای کوتاه و چرخشی بین درختان و لانهها انجام میدهد
- رفتار اجتماعی :
- تمایل به جمع شدن در شبها در خوابگاههای بزرگ و محافظت گروهی از منابع غذایی دارد
تولید مثل
فصل جوجهآوری زاغ بور ایرانی از اواخر اسفند تا خرداد ادامه دارد. آشیانهها معمولاً در میان بوتهها یا در شکافهای طبیعی ساخته میشوند و از شاخههای خشک، پر، الیاف گیاهی و گاهی مواد انسانی برای عایقسازی استفاده میشود. هر لانه شامل ۳ تا ۵ تخم به رنگ آبی روشن یا سبز با لکههای قهوهای است. دوره تفریخ حدود ۱۶ تا ۱۸ روز طول میکشد و هر دو والد در مراقبت و تغذیه جوجهها مشارکت دارند. جوجهها پس از سه هفته قادر به حرکت هستند و تا مدتی همراه والدین میمانند تا کاملاً مستقل شوند.
- فصل جوجهآوری :
- معمولاً از اواخر اسفند تا خردادماه ادامه دارد، بسته به شرایط اقلیمی هر منطقه
- آشیانه :
- در میان بوتهها یا در شکافهای طبیعی ساخته میشود
- با استفاده از شاخههای خشک، پر، الیاف گیاهی و گاهی مواد انسانی (مانند نخ یا پلاستیک) عایق میشود
- تعداد تخمها :
- معمولاً ۳ تا ۵ عدد، به رنگ آبی روشن یا سبز با لکههای قهوهای
- دوره جوجهآوری :
- حدود ۱۶ تا ۱۸ روز
- مراقبت والدین :
- هر دو والد در دوره جوجهآوری و تغذیه جوجهها سهیم هستند
- رشد جوجهها :
- جوجهها پس از حدود سه هفته از لانه خارج میشوند، اما تا مدتی همراه والدین میمانند تا کاملاً مستقل شوند
تغذیه
زاغ بور ایرانی همهچیزخوار است و رژیم غذایی آن شامل حشرات مانند سوسکها، ملخها و مورچهها، خزندگان کوچک و دانهها و میوههای بوتههای بیابانی است. این پرنده با منقار بلند خود در زمین و شنها حفاری میکند و به دنبال منابع غذایی پنهان میگردد. این تنوع غذایی به زاغ بور ایرانی اجازه میدهد در زیستگاههای خشک و با منابع محدود به بقای خود ادامه دهد.
- رژیم غذایی :
- حشرات مانند سوسکها، ملخها و مورچهها
- خزندگان کوچک مانند سوسمار
- دانهها و میوههای بوتههای بیابانی
- روش تغذیه :
- با منقار قوی خود در شنها حفاری میکند و به دنبال حشرات و دانههای پنهان میگردد
- رژیم غذایی متنوع به او امکان میدهد در شرایط سخت با منابع محدود دوام بیاورد
تهدیدات و وضعیت حفاظتی
جمعیت این پرنده در ایران نسبتاً پایدار است و از نظر بینالمللی در فهرست گونههای کمترین نگرانی (LC) قرار دارد. در طبقه بندی حفاظتی مهره داران ایران در فهرست گونههای حمایتشده و حفاظت شده قرار دارد
- تهدیدات انسانی : زاغ بور ایرانی بیشتر از تخریب و تغییر زیستگاههای طبیعی آسیب میبیند، به ویژه در مناطق بیابانی و نیمهبیابانی که برای چرای دام، معدنکاوی یا ساخت جادهها و سازههای انسانی تحت فشار هستند. شکار غیرمجاز به ندرت روی میدهد، اما در برخی مناطق ممکن است تخمها یا جوجهها جمعآوری شوند. همچنین آلودگی محیطی و استفاده از سموم کشاورزی میتواند به طور غیرمستقیم بر کاهش جمعیت طعمههای اصلی آن (حشرات و بیمهرگان زمینی) اثرگذار باشد.
- شکارچیان طبیعی : تخمها و جوجههای زاغ بور ایرانی بیشتر در معرض شکار حیوانات همهچیزخوار و گوشتخوار کوچک مانند روباهها، شغالها، مارها و برخی پرندگان شکاری کوچک قرار دارند. پرندگان بالغ به دلیل پرواز سریع و سبکتر بودن نسبت به شکارچیان زمینی معمولاً کمتر تهدید میشوند، اما پرندگان شکاری بزرگتر (مانند عقابها یا شاهینها) ممکن است گاهی به آنها حمله کنند.
- اقدامات حفاظتی :
- حفاظت از زیستگاههای طبیعی
- آموزش جوامع محلی
- ایجاد مناطق حفاظتشده و نظارت بر جمعیتها
نقش اکولوژیکی
- کنترل جمعیت حشرات و آفات :
- با تغذیه از حشرات در زمینهای کشاورزی و باغها
- پراکنش دانهها :
- با مصرف دانهها به پراکنش گیاهان کمک میکند