هوبره آسیایی
صدای گونه
فیلم کوتاه
گالری رسانهها
نقشه پراکنش
نامها
- نام فارسی : هوبره آسیایی
- نام علمی : Chlamydotis macqueenii
- نام انگلیسی : MacQueen’s Bustard
ردهبندی جانوری
- شاخه : Chordata
- رده : Aves
- راسته : Otidiformes
- خانواده : Otididae
- جنس : Chlamydotis
- گونه : Chlamydotis macqueenii
اندازه بدن
- طول بدن : حدود 65 سانتیمتر
- گستردگی بالها : تقریباً 140 سانتیمتر
- وزن : حدود 2.5 کیلوگرم
شکل ظاهری
پرندهای درشتجثه با گردن بلند و باریک، بدن نسبتاً کشیده و دم دراز است. نر و ماده همشکل (نر اندکی بزرگتر) و فاقد تغییرات فصلی هستند. در پرنده نر بالغ روتنه قهوهای خاکی با لکههای تیره فراوان دیده میشود. چشمانی درشت و مایل به زرد و کاکلی کوچک و سیاه و سفید دارد. چانه مایل به سفید، سینه و جلوی گردن خاکستری کمرنگ است و پرهای سیاه و نسبتاً بلندی در دو طرف گردن دارد که به شکل نوارهایی از فاصله دور در رنگ زمینه قهوهای خاکی گردن به خوبی نمایان هستند. شاهپرهای بالها سیاه هستند و لکه سفید بزرگی در قاعده شاهپرهای اولیه دارد. رنگ غالب زیرتنه نیز سفید است. پرنده ماده بالغ شبیه به نر است، اما روتنه خاکستریتری دارد. همچنین کاکل و نوار سیاه دو طرف گردن کمتر مشخص است. پرنده نابالغ شبیه به پرنده ماده اما فاقد کاکل و نوار سیاه اطراف گردن است و پروبال زردتری دارد
زیستگاه و پراکنش
زیستگاه این پرنده مناطق بیابانی است. هوبرهها در بیابانها و مناطق کویری، ریگزارها، دشتها و تپههای ماهوری با پوشش بسیار کم و پراکنده بوتهها زندگی میکنند. به سمت زمین های کشاورزی به خصوص زمینهای یونجه برای تغذیه جذب میشوند. جایی که بسیاری از افراد ناآگاه اقدام به شکار آنها میکنند.
- زیستگاه اصلی : دشتهای خشک، بیابانها و مناطق کمبارش
- پراکنش جهانی : از شبهجزیره سینا در غرب تا صحرای گبی در شمال چین
- در ایران : در مناطق مرکزی، شرقی و جنوبی کشور، به ویژه در استانهای یزد، کرمان، سیستان و بلوچستان، خراسان جنوبی و خوزستان مشاهده میشود.
- در تمام دنیا بین ۳۳ تا ۶۷ هزار عدد از آن بیشتر باقی نمانده است. این پرنده گونهی در معرض خطر انقراض محسوب میشود. در تمام طول سال در ایران حضور دارد. بخشی از جمعیت آن بومی و بخشی از جمعیت مهاجر هستند. پراکنش وسیعی در دنیا دارند. از شرق تا مغولستان و از غرب تا مصر دیده میشوند. در ایران نیز پراکنش آنها وسیع است. از هرمزگان تا استان های مرکزی و تا شمال ایران میتوان آنها را مشاهده کرد. بخشی از جمعیت این پرنده که بومی است، تمام سال را در ایران میگذراند اما جمعیت عبوری و زمستانگذر آن تنها در فصول سرد سال در ایران مشاهده میشوند و برای زادآوری به آسیای میانه مهاجرت میکنند. در زمان بارش برف قادر به تغذیه از روی زمین نبوده و محل را برای مهاجرت ترک میکنند.در زمان مهاجرت سرعت پرواز نسبتا بالایی دارند و در طول یک شبانه روز ۲۲۰ کیلومتر هم میتوانند طی کنند! مسیر مهاجرت آنها گاها بیش از ۴۴ هزار کیلومتر است.از زمان رسیدن به محل تخمگذاری، به مدت حدود ۴ ماه در آن میمانند تا زمان بزرگ شدن جوجهها تمام شود. سپس مهاجرت را آغاز میکنند.
عادات و رفتار
پرندهای نسبتاً اجتماعی است و در خارج از دوره جوجهآوری در دستههای کوچک چندتایی دیده میشود. پروازی سریع با بالزدنهای سنگین و آهسته دارد، اما تمایلی به پرواز نشان نمیدهد. معمولاً راه رفتن را ترجیح میدهد، با وقار و به آرامی راه میرود و میتواند با سرعت زیادی (تا حدود 40 کیلومتر در ساعت) بدود. هنگام احساس خطر کنار بوتهها مخفی میشود یا با حالتی قوزکرده روی زمین پنهان میشود. همهچیزخوار است و از مواد گیاهی مانند گلها، میوهها، دانهها، جوانهها، برگها، همچنین حشرات، مارها و مارمولکها تغذیه میکند.
تولید مثل
هوبره آسیایی در مناطق زادآور خود، معمولاً از اوایل بهار تا تابستان وارد فصل جوجهآوری میشود. این پرنده لانههای خود را روی زمین میسازد و اغلب آنها را در مناطقی قرار میدهد که با گیاهان کمارتفاع پوشیده شدهاند تا هم استتار بهتری فراهم شود و هم جوجهها در برابر شکارچیان محافظت شوند. هر بار معمولاً ۲ تا ۳ تخم گذاشته میشود که رنگ آنها خاکی با لکههای قهوهای است و به استتار و حفاظت از تخمها کمک میکند. دوره تفریخ تخمها حدود ۲۴ تا ۲۶ روز طول میکشد و طی این مدت، والدین نقش مهمی در حفاظت از تخمها دارند. پس از خروج جوجهها از تخم، آنها به سرعت توانایی حرکت و جستوجوی غذا را پیدا میکنند و نسبتاً سریع مستقل میشوند، اگرچه در نخستین روزها هنوز ممکن است تا حدودی تحت مراقبت والدین باقی بمانند.
این رفتار تولیدمثلی نشاندهنده سازگاری هوبره با زیستگاههای باز و توانایی آن در محافظت از نسل جدید در محیطهای نسبتاً خطرناک است
تغذیه
هوبره آسیایی یک پرنده همهچیزخوار است و رژیم غذایی آن شامل دانهها، قسمتهای گیاهی، حشرات و لاروهای حشرات میشود. روش تغذیه این پرنده عمدتاً روی زمین است، جایی که از منابع گیاهی و حیوانی موجود در خاک و گیاهان کمارتفاع تغذیه میکند. این رفتار به هوبره امکان میدهد تا از تنوع غذایی محیطهای باز و نیمهخشک بهرهبرداری کند و نیازهای غذایی خود را به شکل بهینه تأمین نماید
وضعیت حفاظتی و تهدیدات
وضعیت حفاظتی : در فهرست سرخ اتحادیه جهانی حفاظت (IUCN) جزء پرندگان آسیبپذیر (VU) است. همچنین در ضمیمه Iکنوانسیون منع تجارت بینالمللی گونههای در معرض انقراض (CITES) قرار دارد. در ایران نیز جزء پرندگان در معرض خطر انقراض معرفی شده است و ارزش حفاظتی دارد.
تهدیدات انسانی : مهمترین عامل تهدیدکننده این پرنده در مقیاس بینالمللی شکار توسط قوشبازان در خاورمیانه معرفی شده است. از دست رفتن و تخریب زیستگاههای این پرنده نیز ناشی از توسعه مناطق برای گردشگران طبیعت، آزمایشها و تمرینات نظامی، چرای شدید دام، استخراج شن و ماسه و توسعه شبکه راهها و خطوط انتقال برق است. همچنین افزایش مرگومیر در جمعیتهای باقیمانده به عواملی نظیر برخورد با خطوط انتقال برق، شکار توسط طعمهخواران و شکار و صید غیرقانونی نسبت داده میشود.
شکارگران طبیعی : تخمها و جوجههای هوبره آسیایی در معرض شکار توسط پرندگان شکاری کوچک و متوسط، مارها و برخی پستانداران کوچک شکارچی قرار دارند. پرندگان بالغ به دلیل جثه بزرگتر و توانایی پرواز سریع کمتر شکار میشوند، اما در زیستگاههای باز همچنان در معرض تهدید قرار دارند.
نقش اکولوژیکی
هوبره آسیایی نقش مهمی در اکوسیستمهای بیابانی دارد.کنترل جمعیت حشرات : با تغذیه از حشرات و لاروها به کاهش آفتهای کشاورزی کمک میکند. همچنین با توزیع بذرها از طریق مصرف دانهها، در پراکنش گیاهان موثر است.