تیهو

گالری رسانه‌ها

نقشه پراکنش

نام‌ها

رده‌بندی جانوری

اندازه بدن

ظاهر کلی

ماکیانی به نسبت کوچک‌جثه و شبیه به «کبک» است. نر و ماده متفاوت و فاقد تغییرات فصلی هستند. پرنده نر بالغ روتنه قهوه‌ای خاکی، سر و گردن خاکستری با خال‌های سفید در دو طرف و پس گردن، جلو پیشانی و نوار ابرویی سیاه و نوار چشمی سفید دارد. پرهای کناری دم خرمایی است و در پرواز به خوبی نمایان می‌شود. در پهلوها پنج تا هفت نوار دارچینی پررنگ و سفید دارد. زیرتنه کرم رنگ، زیر دم نخودی و تارسوس‌ها فاقد مهمیز هستند. پرنده ماده با پروبال خاکی روشن‌تر و یکنواخت‌تر، فقدان نوار ابرویی سیاه و نوارهای دارچینی و سفید پهلوها از پرنده نر به آسانی تمیز داده می‌شود. پرنده نابالغ بیشتر شبیه نر بالغ است ولی الگوی سر و گردن نامشخص‌تری دارد.

زیستگاه

دامنه‌ها و تپه‌ماهورهای خشک و نیمه‌خشک، دره‌ها و مسیرهای سنگلاخی، معمولاً در ارتفاعات پایین؛ از رویشگاه‌های متراکم و جنگلی پرهیز می‌کند. در میانه روز در سایه سنگ‌ها پنهان می‌شود.

پراکنش جهانی: از جنوب‌شرق ترکیه، سوریه و عراق تا ایران، افغانستان، پاکستان و شمال‌غرب هند؛ همچنین به‌صورت پراکنده در بخش‌هایی از آسیای میانه گزارش شده است.

پراکنش در ایران: فراوان در تپه‌ماهورهای خشک و نیمه‌خشک بسیاری از نقاط کشور؛ غایب از سواحل خزر، شیب‌های جنگلی البرزِ شمال‌غرب و پهنه‌های شنیِ بسیار هموارِ کویر مرکزی

عادات و رفتار

پرنده‌ای اجتماعی است و اغلب در دسته‌های کوچک تا متوسط دیده می‌شوند و برای نوشیدن آب به تعداد زیاد اطراف گودال‌های آب جمع می‌شوند. بسیار چابک است و با سرعت زیاد بین تخته سنگ‌ها می‌دود و فقط هنگام احساس خطر پرواز می‌کند. اوایل صبح و هنگام غروب فعال‌تر است و برای در امان ماندن از گرمای اواسط روز در شکاف سنگ‌ها و صخره‌ها پنهان می‌شود. صدای آن سوت‌مانند و تکراری (نزدیک به «سی‌سی») است.

تولیدمثل

جوجه‌آوری از اواخر فروردین و به طور منزوی، گاهی همراه با یک یا دو جفت دیگر، در شیب‌های صخره‌ای و شنی با پوشش گیاهی پراکنده آغاز می‌شود. تک‌همسر است و آشیانه‌اش گودی کم‌عمقی است که آن را روی زمین و در پناه پوشش گیاهی یا صخره‌ها بنا می‌کند و درونش را با الیاف گیاهی نرم می‌پوشاند. معمولاً هشت تا دوازده و به ندرت تا شانزده تخم بیضی تا گلابی‌شکل کوتاه، صاف، صیقلی، سفید مایل به کرم، کرم مایل به زرد تا نخودی مایل به زرد کم‌رنگ و به ابعاد 1/25 × 2/35 میلی‌متر می‌گذارد. تفریخ تخم‌ها بیش از 21 روز طول می‌کشد. جوجه‌ها در بدو تولد پوشیده از کرک، توانمند و برای تغذیه مستقل از والدین هستند، اما تا مدتی در کنار والدین باقی می‌مانند. معمولاً یک تا دو دسته تخم در هر دوره جوجه‌آوری می‌گذارد.

  • آشیانه: فرورفتگی کم‌پوشش روی زمین یا حفره‌ای کم‌عمق در شیب/صخره، پنهان در میان گیاهان یا سنگ‌ها.

تخم: معمولاً 8–12 (گاهی تا 16) تخم؛ در برخی جمعیت‌ها 6–9 تخم از میانه آوریل. تفریخ بیش از 21 روز؛ احتمال 1–2 نوبت زادآوری در سال گزارش شده است. جوجه‌ها زودراه و لانه‌گریزند

تغذیه

تیهوها از دانه‌ها و بخش‌های سبز گیاهان به‌اضافه بی‌مهرگان (به‌ویژه حشرات) نظیر مورچه‌ها، سوسک‌ها و مگس‌ها تغذیه می‌کنند

وضعیت حفاظتی و اقدامات پیشنهادی

وضعیت حفاظتی در جهان طبق رده بندی(IUCN)  در رده کمترین نگرانی قرار دارد. در سطح ملی در ایران نیز در رده غیرحمایت شده قرار دارد.

. شکارچیان طبیعی: پرندگان شکاری و پستانداران شکارگر بیابانی (مانند روباه).

تهدیدات انسانی: شکار بی‌رویه و تخریب/تجزیه زیستگاه‌های شیبدار و تپه‌ماهورها؛ کمبود آب و چرای شدید می‌تواند کیفیت زیستگاه را کاهش دهد. (جمع‌بندی بر پایه شواهد زیستگاهی و وضعیت حفاظتی منطقه‌ای.)

روند کلی پایداری دارد، اما مدیریت برداشت (شکار) و حفاظت از تپه‌ماهورهای خشک و منابع آبی کوچک (چشمه/آبشخور) ضروری است. پایش جمعیت‌های محلی و آموزش بهره‌برداران محلی توصیه می‌شود.

 

پیمایش به بالا